Brilliante Punjab and Paash blog

Uddari weblog’s appreciation of Paash blog  at

 http://uddari.wordpress.com/2009/04/26/brilliante-punjab-offering-to-a-writer-an-editor-and-a-reader/

 

http://uddari.wordpress.com

Paash group

 

From left to right-Waryam Sandhu, Amarjit Chandan, darshan Khatkar, Paash and Jaswant Khatkar. March 1974, Gandhi Ground Amritsar

Amarjit Chandan-on poetry

http://www.ajdiawaaz.com/ajdiawaaz_itsilver/awaazpunjab.php

 

ÇñÖÅðÆ öî¶-ç½ð» çÆ ×¼ñ òÆ Õð¶ å¶ ×î¶-ÔÃåÆ çÆ òÆ
¸ÁîðÜÆå Ú¿çé

(ݹéÆòðÇÃàÆ ÁÅë ÕËñ¶ë¯ðéÆÁÅ,ÃËàÅ ìÅðìðÅ BA-BBÁêðËñ 鱿 Ô¯ÂÆ çÆ ÇÃ¼Ö ÇòÃðÜé(âÅÇÂÃê¯ðÅ) ÕÅéëð¿Ã Çò¼Ú êÇóÁÅ êðÚÅ)

Ú½èðÆ ê̯ëËÃð ×¹ðÇ¿çð ÇÃ¿Ø îÅé Ô¹ðÅ îËù ÇÂà êðÚ¶ ÇòÚ ÁÅêä¶ ìÅð¶ ÇñÖä çÆ ÃËéå ÕÆåÆ ÃÆ ÇÕ î˺ ÇÕà îÅÔ½ñ ÓÚ ÇñÖä ñ¼×Å ÃÆ, Ô¹ä ÇÕ¼æ¶ ÁêÇóÁÅ Ô» å¶ Á×ÅÔ ÇÕæ¶ ÜÅäÅ ÔËÍ ÁÅêä¶ ìÅð¶ ÇñÖäÅ ìóÅ Á½ÖÅ Ô¹¿çÅ ÔËÍ ÇÃÁÅÇäÁ» çÆ î¼å ÔË, ÁÅêäÅ èÈå± éÔÄ òÜÅÂÆçÅÍ î¶ðÆ ÕÇòåÅ ìÅð¶ ÇòçòÅé ñ¯Õ ÇñÖ Ú¹¼Õ¶ Ôé å¶ ðÇÔ¿çÆ ÕÃð î¶ðÆÁ» ÇñÖå» êó· Õ¶ êÈðÆ Ô¯ ÃÕçÆ ÔËÍ å» òÆ î˺ ÁÅêä¶ ìÅð¶ Õ°Þ ÁÅÖä çÆ ÇÔîÅÕå Õðé ñ¼×Å Ô»Í
ÕÇòåÅ î¶ð¶ ñÔÈ ÇòÚ ÔËÍ î¶ð¶ ìÅìÅ å¶ À°Ôç¶ Çå¿é íÅÂÆ ×çð ñÇÔð ç¶ êð¶ð¶ Õé¶Çâúº Øð î¹ó ׶ ÃÆÍ À°é·» ÇòÚ¯º ÇÂÕ ì÷¹ð× ç¶ ×ç²ð çÆÁ» ×È¿Ü» ÓÚ ì˺å å¶ ÕÇìå Çîñç¶ Ôé, ÇÂÕ çÅ é» öçð âÅÇÂðËÕàðÆ ÓÚ òÆ ì¯ñçÅ ÔËÍ î¶ð¶ ìÅì¶ ×¹ðìÅäÆ ç¶ Çéåé¶î éÅñ ×çð ×È¿Ü» çÅ êÅá òÆ Õðç¶ Ô¹¿ç¶ ÃÆÍ î¶ð¶ ìÅê é¶ ÕÆéÆÁÅ ÓÚ Ã¿é AIBI ÇòÚ ÕÅÇò ë¹¼ñòÅóÆ ìäÅÂÆ ÃÆÍ ×çð Áå¶ ÇÕðåÆ êÅðàÆ ç¶ ÕÅðÕ°é» é±¿ êÈðìÆ ÁëðÆÕÅ æÅäÆ ðÈà í¶Üä çÅ Ç÷¿îÅ À°é·» çÅ ÃÆÍ À°é·» çÆ ÕÇòåÅ ÇÕðåÆ êðÚ¶ ÇòÚ Û¼êçÆ Ô¹¿çÆ ÃÆÍ À°é·» çÆ Õ¯ÂÆ ÇÕåÅì éÔÄ ÛêÆ å¶ À°é·» çÆÁ» ÕÇòåÅò» çÆ ÕÅêÆ ÔÆ î¶ð¶ Õ¯ñ À°é·» çÆ ÇÂÕ¯-ÇÂÕ ÇéôÅéÆ ÔËÍ ÇÂÔ ÕÇòåÅò» À°Ô ÇÃÁÅÃÆ ÜñÇÃÁ» Áå¶ ×¹ðç¹ÁÅð¶ ÇòÚ êó·ç¶ Ô¹¿ç¶ ÃÆÍ î˺ Üç Ô¯ô ÿíÅñÆ å» î˺ ÇÂÔ ÕÇòåÅò» Ö¹ôÖå ÇñÖ Õ¶ êðÇÚÁ» ù ؼñçŠؼñçÅ ÇÂÕ Ççé ÁÅê òÆ ÕÇòåÅ ÇñÖä ñ¼× ÇêÁÅÍ Ã¯ î˺ ×¹ðìÅäÆ, ÃÈëÆ ìÅäÆ çÆ ÇÂéÃÅé ç¯Ãå Ã¯Ú ù Á×»Ô Öó·é òÅñÆ åð¼ÕÆ êÿç ÕÇòåÅ çÆ ðÆå çÅ ÕòÆ Ô»Í ÇÂà ðÆå ÓÚ ëË÷,Õ½î»åðÆ ÕòÆ éÅ÷î ÇÔÕîå, êÅìñ¯ é±ðçÅ å¶ ìðå¯ñå ìÌËÃà ÁÅ ðñ¶Í
ìóÅ î¹¼ñ åÅð Õ¶ êåÅ ñ¼×Å ÔË ÇÕ å¼ðÕÆêÿç ÕÇòåÅ çÆ ðÆå ù ê³ÜÅìÆ ÇñÖÅÇðÁ» é¶ êÈðÆ åð·» ÜÅÇäÁÅ éÔÄÍ Üç î˺ ÇñÖä ñ¼×Å ÃÆ, À°ç¯º Ö¹¼ñ·Æ ÕÇòåÅ çÆ Çìè ÁÅî ÃÆÍ îËù ÇÂà ׼ñ çÅ êÛåÅòÅ ÔË ÇÕ ÁÃÄ å» ÁÅêäÅ ìÆÇåÁŠׯñÆÁ» éÅñ 빿âÕ¶ ÁËò¶º ÔÆ Ã¹¼à Çç¼åÅÍ î˺ ×¹ðìÅäÆ å¶ ÃÈëÆìÅäÆ çÅ Çé¼á Õ¶ ÇèÁÅé éÔÄ èÇðÁÅ, Û¿ç,ÁðÈÜ,Çê³×ñ ÜÅäé çÆ Õç¶ Ö¶Úñ éÔÄ ÕÆåÆ ,ÿÃÇ´å å¶ À°ðçÈ ëÅðÃÆ éÔÄ ÇüÖÆÍ ò¶ç Õå¶ì éÔÄ êó·¶Í ÃÅù Ö¹¼ñ·Æ ÕÇòåÅ ÇñÖÕ¶ íðî Ô¹¿çÅ ÃÆ ÇÕ ÇÂÔ ñ¯Õ ÕÇòåÅ ÔËÍ ÁÃñ ÓÚ åð¼ÕÆêÿç ÕÇòåÅ ñ¯Õ» ìÅð¶ ÇñÖÆ ÕÇòåÅ å» ÁÅÖÆ ÜÅ ÃÕçÆ ÔË êð ÇÂÔù ñ¯Õ-ÕÇòåÅ éÔÄ ÁÅÇÖÁÅ ÜÅ ÃÕçÅÍ Ã¿å¯ô ÇÃ¿Ø èÆð, é÷î Ô¹ÃËé Ãï¼ç, êÅô å¶ î¶ð¶ òð׶ ÕòÆ ÃÅÇÔå ç¶ Ã¹é¶Ô¶ å¶ ôËñÆ çÆ ç¹ÇÚåÆ ÓÚ ëö ðÔ¶ ÔéÍ ÁÃÄ Ü¶ êÌÚÅð (ÁÇÜàêð½ê) å¶ ÃÅÇÔå çÆ åîÆ÷ Õð ñËºç¶ å» ÃÅâÅ ÇòôÅç ÇÕå¶ Ø¼à Ô¯äÅ ÃÆÍ çÈܶ êÅö ê³ÜÅìÆ ÓÚ ÔÆ ÇñÖä òÅñ¶ À°ÃåÅç çÅîé å¶ ÔìÆì ÜÅÇñì òð׶ ñ¯Õ ÕòÆ Ôé êð À°é·» çÆ ÕÇòåÅ ù ÃÅÇÔå î³éä ÓÚ ðåÅ ÇÞÜÕ Ô¹¿çÆ ÔËÍ ê³ÜÅìÆ, ÇÔ¿çÆ, À°ðçÈ åð¼ÕÆêÿç ÃÅÇÔå çÆÁ» ÇîÃÅñÆ ðÚéÅò» ç¹ðñí ÔéÍ ÃÅðÅ ÃÅÇÔå ÁÃÄ-å°ÃÄ, Çê³â-ôÇÔð, î÷çÈð-îÅñÕ, ÁîÆð-×ðÆì, îÅó¶-ڿ׶, Ö¹ôÔÅñ-Õ¿×Åñ, ç¶òå¶-ðÅÖô ç¶ ÃåÅÇñéòÅçÆ êÌòÚé» éÅñ íÇðÁÅ ÇêÁÅ ÔËÍ êÅô òð×Å ÕòÆ ÔÆ ÇÂà Ãî¹¼Ú¶ ëÅðîÈñÅ ÃÅÇÔå ù í»ÜòÅçÆ ÃÅÇÔå ÁÅÖ ÃÕçÅ ÃÆ, ÃÅÇÔå ÇÜÔóÅ ÇÕ Ò׿¹ÞñçÅð ÃîÅÜÕ ïæÅðæ ÇòÚ Ö¹¼ñ·ä çÆ ïÅåéÅ ù ÃÇÔäÅ éÔÄ ÚÅÔ¹¿çÅÍÓ êÅô å» åÕðÆìé ÃÅð¶ åð¼ÕÆêÃ¿ç» ù ÁËö ðïÂƶ ç¼ÃçÅ ÔË, ܯ Á»â¶ ç¶ Ö¯ñ çÆ í¹ðÜÆ ìäÅÀ°ä ç¶ îÅÔð ÔéÍ
òÆÔòÄ ÃçÆ ç¶ ê³ÜÅìÆ ÃÅÇÔå ç¶ Ü¹ÞÅðÈ ç½ð çÅ î¹¼ã ÒçÃåÅò¶÷Ó êðÚ¶ éÅñ ì¼ÞÅ ÃÆ Ü¯¶ î˺ Õ¼ãçÅ Ô¹¿çÅ ÃÆÍ ñ¯Õ éÕÃñÆ ñÇÔð ç¶ ÁÅ×ÈÁ» éÅñ¯º ÇÂà ñÇÔð ç¶ ÕòÆÁ» ù òè ÜÅäç¶ ÃéÍ ÇÂà íƲó ÓÚ òÆ î˺ ǼÕñÅ ÔÆ ÇðÔÅÍ ÇÂà ìÅð¶ í×òÅé ÇÃ¿Ø Ü¯ô é¶ ÇñÇÖÁÅ ÃƸ ÒÇå¿é-ÚÅð é» ÁÅî ñ¶ Ü»ç¶ ÃƸêÅô,Ççñ,Ú¿çé å¶ Ã¿å ðÅî À°çÅÃÆÍ Çòçð¯ÔÆ ÕÇòåÅ ç¶ Ç÷ÁÅçÅ Ççzôà»å êÅô å¶ À°çÅÃÆ çÆ ÕÇòåÅ ÇòÚ¯º ÔÆ Ç缶å Ü»ç¶Í ÇÂéÕñÅìÆ ÕÇòåÅ çÆ ê˺á ì¿é·ä òÅñ¶ ÁÅñ¯ÚÕ ù Ú¿çé çÆ ÕÇòåÅ ÇòÚ¯º ñà-ñà ìñç¶ ôìç éÅ ñ¼íç¶Í Ú¿çé å» À°ç¯º òÆ ÁÅêäÆ ÕÇòåÅ ÇòÚ ÁÅêä¶ ìÚêé çÆ à¹¼àÆ Ãñ¶à çÆ ×¼ñ ÕðçÅ ÃÆÍ ÇÕæ¶ ì¿çÈÕ å¶ ÇÕ¼æ¶ à¹¼àÆ Ãñ¶àÍ ÇÂÔçÅ é» å» ÇÂéÕñÅìÆ ÕòÆÁ» çÆ ÇñÃà ÇòÚ ôÅîñ ÇðÔÅ êð ÇÂÔçÆ ÕÇòåÅ ç¶ ÇÂéÕñÅìÆ Ô¯ä ìÅð¶ ô¼Õ ìÇäÁÅ ÇðÔÅÍ Ô¹ä ç¶ÇÖÁ» ñ¼×çÅ ÔË ÇÕ Ú¿çé çÆ ÔÅñå ìóÆ ÁÜÆì ÃÆÍ ÇÂÔé¶ ÁÅê ÇÂéÕñÅìÆ ÕòÆÁ» å¶ À°é·» çÆ ÕÇòåÅ ù ê̯î¯à Õðé ñÂÆ ìÔ¹å Õ¿î ÕÆåÅ, êð ÁÅê ÇìñÕ°ñ ò¼ÖðÆ ÇÕÃî çÆ ÕÇòåÅ ÇñÖçÅ ÇðÔÅÍ ÁËÃÆ Õ ÇòåÅ ÇÜà ù Òå¶åÆ êðÃ˺àÓ é§ìð ç¶ Õ¶ òÆ Õ¯ÂÆ ÇÂéÕñÅìÆ ÁÅñ¯ÚÕ êÅà éÔÄ ÃÆ ÕðéÅ ÚÅÔ¹¿çÅÍ À°Ã ò¶ñ¶ òÆ Ü篺 ÇÂÔé¶ ÇÂéÕñÅì ù Á鶷ðÆ éÅñ åôìÆÔ Çç¼åÆ å» À°Ôç¶ éË×Çàò ð¯ñ ò¼ñ òÆ ÇÂôÅðÅ Õð Çç¼åÅ-Áé·¶ðÆ ÁŶ×Æ/ÁîñåÅÃ ç¶ Ã¹Ôä¶-ùÔä¶ ë¹¼ñ Þó ÜÅä׶…..ÍÓ ê³ÜÅìÆ ñ¶ÖÕ ÃíÅ âðìÆ (Ç¿×ñ˺â) ç¶ BH Ãå¿ìð AIIF ù ԯ¶ ܯó î¶ñ¶ ÇòÚ êó·¶ ×¶ êðÚ¶ ÒÇòÚÅðèÅðŠ寺 î¹Õå ÕÇòåÅ Üó·ÅÓ ÇòÚ¯ºÍ
åð¼ÕÆ êÿç ÃÅÇÔå ÓÚ ÕÅä ¶à ÕðÕ¶ òÆ ÔË ÇÕ ÇÂÔé¶ ×î-ç½ð» çÆ ×¼ñ å» ÕÆåÆ êð öî¶-ÔÃåÆ çÆ éÔÄÍ ÇÂ毺 å¼Õ ÇÕ îðç-Á½ðå ç¶ Çðôå¶ çÆ ×¼ñ ÕðéÆ òÆ ÇîÔäÅ ÃÆÍ Ç¼ÕñåÅ, À°çÅÃÆ, ìÆîÅðÆ, ì¹ãÅê¶ å¶ ÇòÛ¯ó¶ çÆ Ô¯äÆ ç¶ ç¹¼Ö ù åð¼ÕÆêÿç ìÅÔðñ¶ ð½ñ¶ ÓÚ «ÕÅªç¶ ðÔ¶Í À°ðçÈ ôÅÇÂðÆ ÓÚ ç¯ ê³ÜÅìÆÁ» ç¶ é» ì¯ñç¶ ÃéÍ ÇÂÕ êÅö ÔË, ×î¶ ÔÃåÆ çÆ ×¼ñ Õðé òÅñÅ é±é îÆî ðÅÇôç å¶ çÈܶ Ô¼æ öî¶-ç½ð» çÆ ×¼ñ Õðé òÅñÅ ëË÷ ÁÔîç ëË÷Í Õðé ù å» ëË÷ òÆ ÒîËºÓ çÆ ×¼ñ ÕðçÅ ÔËÍ êð ÒîËºÓ Õ½ä Ô¯ÇÂÁÅ, ÇÂà ÃòÅñ ç¶ Ãéî¹¼Ö Ô¯ä çÆ À°Ôç¶ ÓÚ ÇÔ¿îå éÔÄÍ ÃÔÆ å» î¼èîÅð× ÔÆ ÔË ÇÕ ÇñÖÅðÆ öî¶-ç½ð» çÆ ×¼ñ òÆ Õð¶ å¶ ×î¶-ÔÃåÆ çÆ òÆÍ î˺ ÁÅêäÆ î¹¼ãñÆ ÕÇòåÅ ÇòÚ òÆ À°çÅÃÆ, ǼÕñåÅ å¶ î½å çÆ ×¼ñ ÕÆåÆÍ î¶ð¶ ñÂÆ Õ¯ÂÆ òÆ ÇòôÅ òðÇÜå éÔÄÍ êð î˺ Õç¶ éøÅÃå å¶ ÃÅñîÆÁå çÅ ê¼ñÅ éÔÄ Û¼âçÅÍ
ÿé AIH@ ÓÚ î˺ ç¶ô Û¼â Õ¶ êÇÔñ» ÜðîéÆ Ç×ÁÅ å¶ Çëð Ç¿×ñ˺â ÜÅ ò¼Ã Ç×ÁÅÍ î˺ ÕÇòåÅ òÆ ÇñÖÆ Ç×ÁÅÍ ÇêÛñ¶ çÔÅÕ¶ ÓÚ îÅÂÆ Ã¹ðÃåÆ çÆ Ç´êÅ éÅñ î˺ çì Õ¶ é÷î Áå¶ éôð ÇñÖÆ ÔË, ÇÜÔçÆ îÅéåÅ òÆ Ô¯ÂÆÍ î˺ ÁÅê ÇÂà ÃòÅñ çÅ ÜòÅì éÔÄ ç¶ ÃÕçÅ ÇÕ Ü¯ Õ°Þ î˺ Ç¿×ñ˺â ðÇÔ¿ÇçÁ» ÇñÇÖÁÅ ÔË, ÕÆ À°Ô ê³ÜÅì ðÇÔ¿ÇçÁ» ÇñÖ ÃÕçÅ ÃÆ ? ÇÂÔ ×¼ñ å» ê¼ÕÆ ÔË ÇÕ ìÔ¹åÆÁ» ÕÇòåÅò» ïÅåðÅ ÕðÕ¶ ÔÆ ÇñÖ Ô¯ÂÆÁ», ÇÜò¶º ÒñÃäÓ ÕÇòåÅ ÕËñ¶ë¯ðéÆÁÅ ÁÅ Õ¶ ÔÆ ÇñÖÆ ÜÅ ÃÕçÆ ÔË, ÒÞðéÅÓ Ç¿×ñ˺â ç¶ ñ¶Õ-ÇâÃÇàzÕà é¶ ÇñÖòÅÂÆ å¶ ÒééÕÅäÅÓ å¶ Ô¯ð ÕÇòåÅò» À°Ã æ» ç¶ çðôé» ìÅÞ éÔÄ ÃÆ ÇñÖ Ô¯äÆÁ»Í
òÅñÇÂåÆ ê³ÜÅìÆ ôÅÇÂð» ç¶ ÚÔ¶å¶ Çòô¶ ×½ðÅ éÃñòÅç å¶ ÇÕðåÆ çÆ êÈ¿ÜÆòÅçÆ «¼à î¶ð¶ ÇÃ¼è¶ å÷ðì¶ ÓÚ ôÅîñ éÔÄÍ î¶ðÆ Ô¹ä çÆ ÕÇòåÅ ÓÚ î» ì¯ñÆ ç¶ Çòׯڶ çÅ ç¹¼Ö íÇðÁÅ ÇêÁÅ ÔËÍ ÇÂÔçÆ Ü¯å î¶ð¶ éÅñ ÔÆ ì¹Þ ÜÅäÆ ÔË, ÇÂÔ Ã¯ÚÕ¶ Ô½ñ ê˺çÅ ÔËÍ (ÇÂÔ Á¼Öð ê»ÇçÁ» î˺ ÁÅêä¶ ê¹¼å éòð¯÷ ù ç¼ÇÃÁÅ ÇÕ î˺ ÕÆ ÇñÖ ÇðÔ»Í À°Ô Á³×ð¶÷Æ ÓÚ ÁÅÖä ñ¼×Å-ÇÂÔ å°ÔÅâÅ ÔÆ ÕÃÈð ÔË, Õ¯ÂÆ ØìðÅä òÅñÆ ×¼ñ éÔÄ, ÇÂ¿Þ îé°¼ÖÆ ÃîÅÜ ç¶ ÇòÕÅà ÓÚ Ô¹¿çÅ ÔÆ ÁÅÇÂÁÅ ÔË) ê³ÜÅìÆ î¶ð¶ Çé¼å ç¶ ÃîÅÜÆ ÇòÔÅð ÓÚ¯º Áñ¯ê ÔË, î˺ ÇÂÔ ÁÅêä¶ ÇÖÁÅñ» ÓÚ ÔÆ Ã¯ÚçÅ, ì¯ñçÅ å¶ Ã¹äçÅ Ô»Í ÇÂà Çòׯڶ ù ÞÈðÇçÁ» î˺ î» ì¯ñÆ ç¶ Ôð ôìç çÆ ðÈÔ ÓÚ ñÇÔ¿çÅ Ç×ÁÅÍ Ò깼ᶠòÇÔäÄ å°ðçÅ î˺ À°æ¶ Áêó· Ç×ÁÅ, ÇÜæ¯ ì¯ñÆ çÅ çÇðÁÅ ÇéÕñ¶ ÔË…ÍÓ îËù çðôé Ô¯ ×Â¶Í î˺ Ô¹ä ÜÅäÕ¶ ÇòÁÅÕðä çÆÁ» òÅó» à¼êçÅ Ô», ç¶ÖçÅ Ô» ÇÕ ÕÅñ ôìç éÅñ «ÕäîÆàÆ ÇÕò¶º Ö¶ñçÅ ÔË, î˺ ÇñÖ¶ ԯ¶ ù 깼ᶠêÅÇÃúº êó·çÅ Ô»Í Òî» ì¯ñÆ î¶ðÆ î» çÆ Õ¼Û ÔË/ÁÅêä¶ Ô¯ä 寺 âðçÅ âðçÅ/ÇÜà ÇòÚ ð¯÷ ÇçÔÅó¶ òóç», Çëð îËù éÅ ðÇÔ¿çÆ ÇÚ¿åÅ/ÁÅªç¶ Õ¼ñ· ç¶ å¶ ìÆå¶ Õ¼ñ· çÆÍÓ î˺ ð¿×» å¶ Ã¹ðå» å¯º êÅð çÅ í¶å êÅÀ°ä ñ¼×Å Ô¯ÇÂÁÅ Ô»Í îËù ÇÕå¶ çÅ Ô¶ðòÅ å» ÔË, êð À°Ã çÅ Õ¯ÂÆ é»-æ¶Ô éÔÄÍ ÇÂÔ ×¼ñ î¶ðÆ ×ðÆÕ Áé°òÅçÕ Ç´ÃàÆéÅ ñÆéÅðçÅÇÕÃ é¶ ëóÆ ÃÆÍ ÃåêÅñ ×½åî é¶ î¶ðÆ ÕÇòåÅ çÆ ÇÕåÅì ÒÛ¿éÅÓ (AIIH) ç¶ ô¹ðÈ ÓÚ ÇñÇÖÁÅ ÃÆ, ÒÚ¿çé é¶ ÃòË-êÛÅä ù Ö¯ÜÇçÁ» îÅðÕÃòÅçÆ ÇêÛ¯Õó ç¶ ìÅòÜÈç ê³ÜÅìÆ Çòðö ç¶ ç¯ ò¼â¶ ïÇîÁ» ÃÈëÆìÅäÆ Áå¶ ×¹ðìÅäÆ ù ÃîÕÅñÆ íÅôÅ-çðôé çÆ ÇçzôàÆ å¯º ÃîÞÕ¶ ÁêäÅÇÂÁÅ ÔËÍ ÇÂÃé¶ ëñÃë¶ å¶ ÕÇòåÅ ÇòÚÅñ¶ êÅÂÆ ×ÂÆ ÁøñÅå±éÆ Ô¼ç ù å¯ÇóÁÅ ÔËÍÓ
ÇÂÕ ×¼ñ ÁÅêäÆ é÷î å¶ éôð çÆ ì¯ñÆ ìÅð¶ òÆ Õð ñò»Í î˺ òÅÔ ñ¼×çÆ Á½ÖÆ å¶ Á½ÖÆ ×¼ñ á¶á å¶ Ã½ÖÆ ì¯ñÆ ÓÚ ÇñÖçÅ Ô»,åÅ ÇÕ î¶ðÆ ×¼ñ ÇÕö ñÅÔ½ð ìËᶠù úêðÆ éÅ ñ¼×¶Í êÅÇÕÃåÅéÆ ÕÇîÀ±ÇéÃà êÅðàÆ ç¶ ðÇÔ Ú¹¼Õ¶ Üéðñ üÕåð ÁîÆé î¹öñ ç¶ ÒÜó·»Ó (AIIE) ÇÕåÅì ç¶ ê¶ôñë÷ Ãé-êó·é òÅñ¶ ù Üó·» êó·ÇçÁ» ÇÜà ׼ñ çÅ Ãí 寺 Ç÷ÁÅçÅ ÇÂçðÅÕ Ô¹¿çŠ¶, À°Ô ÔË ÇÂÃçÅ ÇÜÃîÅéÆ Çðôå¶ ç¶ Á÷Æî Ô¯ä çÅ ÁËñÅé,ÇÃÁÅÃÆ å¶ ÃîÅÜÆ ÇðôÇåÁ» 寺 (ò¼âÅ) (Ü» Õî-Á÷-Õî À°é·» ÇÜ¿éÅ ÔÆ ÁÇÔî) ì¹ÇéÁÅçÆ ÇðôåÅ ÔË, ç¯ ì¿ÇçÁ» çðÇîÁÅé ÇÜÃîÅéÆ/ÇÜéôÆ å°Á¼ñÕÍ ÇÂÃçÅ ÇÂÕðÅð ÇÜà Á³çÅ÷ ÇòÚ Ú¿çé é¶ ÕÆ劶, À°ÃçÆ ÇîÃÅñ ê³ÜÅìÆ Áçì ÇòÚ ôÅÇÂç ÔÆ Ô¯ò¶Í
ÁËÃÆ ÕÇòåÅ ù Ú¦å-ì¯ñÆ ÇòÚ ÒÇêÁÅð ÕÇòåÅÓ ÕÇÔ¿ç¶ ÔéÍ ÇÜÃîÅéÆ/ÇÜéÃÆ å°Á¼ñÕ çÆ ôÅÇÂðÆ ù ÇêÁÅð ÕÇòåÅ ÁÅÖäÅ ÇÂÔù îÇÔçÈç Õðé òÅñÆ ×¼ñ ÔËÍ î¶ðÆ ôÅÇÂðÆ Ã¹ä Õ¶ Ú¿âÆ×ó· îËù ÇÕö ìÆìÆ é¶ ê¹¼ÇÛÁÅ ÃÆ, À°Ô Õ½ä ÔË? ñ×çË, å°ÔÅù ×ÇÔðÆ Ú¯à ñ×Æ Ô¯ÂÆ ÔËÍ î˺ Á¼×¯º Լà ÇêÁÅ ÃÆÍ À°Ôç¶ ÇÂà ÃòÅñ çÅ ÜòÅì ç¶ä çÅ é» À°ç¯º ò¶ñÅ ÃÆ å¶ éÅ Ô¹ä ÔËÍ ê̶î êÌÕÅô é¶ ÇÕÔÅ ÃÆ ÒÚ¿çé çÆ ÕÇòåÅ éÅ ê³ÜÅì çÆ ÕÇòåÅ ÔË éÅ òñÅÇÂå çÆÍ ÇÂÔ ÃÅð¶ Ü¼× çÆ ÕÇòåÅ ÔËÍ ÇÂÔ ÇÕö òÅç ÇòÚ ì¼Þä òÅñÆ éÔÄÍÓ ÇÂö ÕðÕ¶ Çüèó ÁÅñ¯ÚÕ» ù ìóÆ Á½ÇÖÁÅÂÆ Ô¹¿çÆ ÔËÍ
ê¯ÃàÆ (ê¯Ãà-îÅâðÇéÃà) ÇÂà ù À°µåð-ÁÅè¹ÇéÕòÅçÆ ÁÅÖ Õ¶ îËù ÁÅêäÆ Çèð ìäÅÀ°ä çÅ ÔÆñÅ Õðç¶ Ôé å¶ ÃåÅÇñéòÅçÆ ÁÅñ¯ÚÕ» Õ¯ñ êÅô ç¶ ÕÇÔä ò»× éÅ Á¼× ÔË éÅ ñ¯ÔÅÍ ÇÂÔ ÇÕö çÆ Çî¼àÆ êñÆå Õð ÃÕç¶ Ôé, ÿòÅç éÔÄ Õð ÃÕç¶Í ÁÅêäÆ Çî¼àÆ À°é·» Õ¯ñ ÔË éÔÄÍ ê¯ÃàÆÁ» ç¶ Ç×ÁÅå ñÂÆ î˺, ÁîðÜÆå Ú¿çé, ÔÅñ¶ òÆ ÃîÞçÅ Ô» ÇÕ ÇÂÇåÔÅà ÇÕÁÅ éÔÄÍ ç¹éÆÁ» ÔÅñ¶ òÆ ñ¯Õ» å¶ Ü¯Õ» ÓÚ ò¿âÆ Ô¯ÂÆ ÔËÍ ñ¯Õ Ôî¶ô» ÁÅêäÆ î¹ÕåÆ çÅ ðÅÔ ñ¼íç¶ ÁŶ Ôé å¶ Á¼×¶ ù òÆ ñ¼í ñËä׶Í

 

 

Paash Tan Suraj Si-poems dedicated to Paash

Gulpash

Gulpash

( selection from the writings of Paash, Avtar
Singh Sandhu)
by Amarjit Chandan

Published by Sahitya Akademi, India’s National Akademi of Letters

Pp. 208 (1991)  Rs 100.00

Amarjit Chandan’s review of Rajinder Rahi’s book about Paash

amrjIq cMdn

pfÈ df hoxf

ijQy pfÈ rihMdf hY[ rfijMdr rfhI[ lokgIq[ sÌy 147[ muwl[ 150 rupey[ 2008[

ISBN 81-7142-417-1

rfijMdr rfhI dI ieh ikqfb sMn 1970-1990 dy pUrbI pMjfb dy do dhfikaF df smfjI-

isafsI ieiqhfs hY. ieh pMjfbI bMdy qy pfÈ ƒ smJx dI kuMjI hY. sMjm, vyg qy dlIl

rfijMdr rfhI dI ilKq df sfr hY

pfÈ ƒ pUry hoieaF vIh sfl ho gey hn. pfÈ dI iËMdgI (rcnf) aqy mOq sdkf iehdy ijMnI

soBf hor iksy dI nhI hoeIN. iehdy bfry CpIaF axigxq ikqfbF ivc rfijMdr rfhI dI ilKI

ikqfb ijQy pfÈ rihMdf hY ies gwloN invyklI hY ik ies ivc Aus bMdy dI vfrqf hY, ijhny kdy

dyvqf bxn dI koiÈÈ nhIN sI kIqI. (sÌf 95)

mYƒ qF ieh gwl cMgI lwgxI hI hY ik lyKk ny ies ikqfb df nF myrI kivqf ieQy pfÈ

rihMdf hY dI rIsy rwiKaf hY. ieh kivqf mYN jnvrI 1988 ivc kYilÌornIaf pfÈ dI BYx dy Gr

bYiTaF ilKI sI. pfÈ EdoN apxy ipMz igaf hoieaf sI aqy iqMn mhIinaF ipwCoN ÉfilsqfnIaF ny

Auhƒ kql kr dyxf sI. vIh sfl pihlF ilKI apxI kivqf mYƒ ‘purfxI’ nhIN lwgI; iehdy ivc

pfÈ dy hox df rhws vDyry hY aqy Èfied myrI kivqf dI kfrIgrI Gt.

iek sO sMqfÜI siÌaF dI ies ikqfb dy iqMn KMz hn – pihly KMz ivc pfÈ dI jMmx-BoieM

qlvMzI slym dy drÈn huMdy hn. dUjy ivc pfÈ dy aqy iehdy dosqF dy dfrU-drÈn aqy qIsry ivc

‘cusq druwsq Cupy hoey icMqk’ ‘gurbIr isMG’ dIaF iswDy lwly vfÜIaF PYlsUPIaF hn.

pihlf KMz ies ikqfb df hfisl hY, ijhƒ aMgryËI ivc ‘rIal trIt’ afKIdf hY. dUjf qy

qIjf KMz qF myrf dyiKaf-jfixaf hY, pr pihly ivc rfhI ny hux dy vyly ƒ bIqy aqy BivwK nfÜ

AuWn dIaF slfeIaF hfr ijvyN buixaf hY, Auh sMjmI klf pMjfbI nsr ivc durlwB hY. rfhI ny

qlvMzI slym jf ky iek-do idhfVIaF c hI pfÈ df bcpn qoN lY ky jvfnI qk df sfrf jIvn aqy

kuJ kivqfvF dy icqvy ipCokV ƒ isnymfeI ivDI nfÜ ieMj sfkfr kIqf hY, ijvyN ieh sB kuJ iehdf awKIN izwTf hY. pRqwK hY ik ies kfivk klpnf dI pRyrxf pfÈ dI kivqf hY.

pYNhT-ku siÌaF df dUsrf nftkI KMz qlvMzIEN inkÜ bMgy nvyN Èihr vl pfÈ dy cMzUÉfny

dy hmipaflf dosqF nfÜ Èrfb dIaF mihÌlF df suafdlf ibafn hY, ijhdI iewko gMZ ieh hY ik

awqvfdI ivcfrDfrf – BfvyN Auh ‘swjI’ hovy qy BfvyN ‘KwbI’ – cMgy Bly bMdy df hulIaf ivgfV idMdI

hY. ies ivc keI aYsIaF gwlF hn, jo pfÈ dy sikaF aqy Auhdy ÈrDflUaF df idl duKfAuxgIaF.

ies bfry pfÈ df nyVlf dIp klyr kihMdf hY:

pfÈ dy mrn bfad nkslIaF ny Auhdf ibMb eydF df bxf idwqf hY, ijvyN ik Auhdy

iek hwQ ivc Cy goÜI df psqOl hovy, dUjy hwQ ivc lfl JMzf aqy hr vyly ieh

krdf iPrdf hovy: asIN lVFgy sfQI. asIN lVFgy.

jsvMq KtkV koÜoN bVy jqnF nfÜ pfÈ dIaF icwTIaF kZvfAux df ibafn bVf hsfAuxf hY

aqy pfÈ dI jsvMq dI ‘bfeI mMjIaF’ nF dI qukbMdI dI ilKI BUimkf ivc mhIn ivaMg qy mKOl qF

hY hI, pr nfÜ hI pfÈ dy hox df ieh pwK vI Aujfgr huMdf hY ik Auh iksy hflq ivc ÈrIk huMidaF

vI Aus qoN ikvyN axiBwj rihMdf sI. iehI iehdI iËMdgI qy kivqf dI jfc hY.

qIsry KMz dIaF ‘gurbIr isMG’ dIaF gwlF ivc pfÈ dI kivqf df Gwt aqy bfhÜf nkslI

qy ÉfilsqfnI isafsI lihr df Éulfsf kIqf hoieaf hY; ijnHF qoN pIiVq isrÌ pfÈ hI nhIN, sfrf

pUrbI pMjfb hoieaf aqy ijnHF lihrF dy shI jF Êlq hox dI bihs kdy isry nhIN lwgxI.

rfijMdr rfhI df ikqfb dy ÈurU c pfÈ nfÜ idKfieaf qyhu qIsry KMz c lfg ivc bdl

jFdf hY. ikqfb df lyKk ‘gurbIr isMG’ dI iDr bxky boldf hY, qF hI qIh sÌy Auhdy lyKy lfey

hn. ‘gurbIr isMG’ (asl nF nhIN) afp nkslI lihr df afgU irhf aqy iehdy Kfqy kuJ ‘jmfqI

duÈmxF’ dy kIqy kql vI pYNdy hn. ikqfb ivc drj iehdIaF gwlF df incoV ieh hY: dohvyN lihrF

dhÈqgrd sn. pfÈ dy idmfÊ ivc ‘bhuq vwzf ivgfV’ pY cuwkf sI. ÉfilsqfnI lihr smUh iswK

BfeIcfry (Èbd ‘kOm’ ikAuN nhIN vriqaf?) dI lihr sI. ieh ies lihr df ‘ivcfrDfrk’ ivroD

krdf afKdf hY ik agilaF ny pfÈ pwzy rvI sumIq dy nhwky kql kIqy. ik sfrI aÜsyt

bhuigxqI ihMdUaF qy GtigxqI iswKF dI hY. nkslIaF ny aYvyN ÉfilsqfnIaF ƒ apxy gÜ pf ilaf,

ienHF ƒ qF iekwTy ho ky ‘idwlI’ dy iÉlfÌ lVnf cfhIdf sI. pfÈ ieMdrf lfly jgq nfrfiex byaMq

isMG dI styt XfnI idwlI drbfr dy hwk c Bugiqaf. ‘gurbIr isMG’ aqy ikqfb df lyKk cMzIgVH

vfÜI pRYWs klwb ivc bYTy bIar pINdy pfÈ dI kivqf bydÉlI leI ibnYpwqr rÜ ky pVHdy qF hn,

pr pfÈ dI DrmdIkÈf leI ibnYpwqr vfÜI kivqf dI gwl nhIN krdy. mfrksvfdI ‘gurbIr isMG’

df ieh aklpfrf vI iDafnjog hY ik jwt qy ‘qKfx’ dI dosqI nhIN ho skdI. (sÌf 135). ÈRyxI

GoÜ qy bhu-Dfrimk kOmIaq dy sMboD ƒ ivsfridaF ‘gurbIr isMG’ ieh vI afKdf hY ik ijnfh

apxI dUraMdyÈI nfl pfiksqfn bxf igaf. ‘gurbIr isMG’ Byq KolHdf hY ik mfEvfdI pfÈ ƒ jfnoN

mfrn leI iqafr ho gey sn, ikAuNik ieh sMn 1973-75 dOrfn AunHF dy afKy c nhIN sI irhf.

(sÌf 118). ‘gurbIr isMG’ kuJ isafxIaF gwlF vI krdf hY; ijvyN ik ÊdrI, bwbr qy Bgq isMG

dIaF ‘dhÈqgrd’ lihrF vfÜI nYiqk suwcqf ÉfilsqfnI lihr ivc hY nhIN sI.

ikqfb c ieh vyrvf hoxf cfhIdf sI ik pfÈ-ikaF dI jwdI QF mfJy df ipMz afsÜ BUrf hY.

ienHF df koeI vwzf AuWnIvIN sdI dy ÈurU c koeI kfrf krky duafby dy ies ipMz c af ky vwisaf sI.

pfÈ ny mYƒ dwisaf sI ik kMzy df ËÉm kivqf iehny Aus vzyry ƒ icqvidaF ilKI sI. Aus qoN vI

ipCFh jfxf hovy, qF hirduafroN pqf lg skdf hY.

rfijMdr rfhI dI ieh ikqfb sMn 1970-1990 dy pUrbI pMjfb dy do dhfikaF df smfjI-

isafsI ieiqhfs hY. ieh pMjfbI bMdy qy pfÈ ƒ smJx dI kuMjI hY. sMjm, vyg qy dlIl rfijMdr

rfhI dI ilKq df sfr hY. ikMnf cMgf hovy, jy rfhI eyny hI ipafr nfÜ lfl isMG idl dI ikqfb vI

ilK dyvy. ..

pMjfbI itRibAUn

13 04 2008

Amarjit Chandan’s poem- Paash Da Marsiya

 

 

Amarjit Chandan and Paash-Leicester Square London-1987 (Photo by Ranbir Kaleka)

Amarjit Chandan-remembering Paash at May Day event organised by Indian Workers Association (GB) in West Bromwich on 01-05-1988

——————————————————

 

pfsL df mrsIaf

 

 

sUrj AuWcf ho igaf

isKr dupihry

 

jl ivWc rovx mWCIaF

isKr dupihry

 

ieWk qfrf tuWtf aMbroN

isKr dupihry

 

rfq gmF dI Cf geI

isKr dupihry

 

tuWtI rFJy dI vMJlI

isKr dupihry

 

rUh ivMnHI sfzI jLflmF

isKr dupihry

 

Xfr imrjLy df sON igaf

isKr dupihry

 

bfJ BrfvF mfiraf

isKr dupihry

 

ibjlI izWgI kihr dI

isKr dupihry

 

lWgI aWg pMj-afb nUM

isKr dupihry

 

sB aWKr JUTy pY gey

isKr dupihry

 

LKUn  aWKF ivWc Auqiraf

isKr dupihry

 

ieWk pMCI AuiVaf rfK ‘coN

isKr dupihry

 

hr idl ivc af ky bih igaf

isKr dupihry

 

iek hor sUrj AuWigaf

isKr dupihry

 

*( pMjfbI drpn, 15-4-88 / jVHF ivWcoN )

 

 

 

Amarjit Chandan’s poem-Paash Nu Yaad Kardeyan

 

pfsL nUM Xfd kridaF

 

cMgf hoieaf imqrf

qyrI Jt KlfsI hoeI

 

 

mn dI sWKx jy qUM Brdf,  ikMnI Brdf ?

ijs qoN hr nsLf hY Cotf,

Aus duWK nUM jrdf, ikMnf jrdf?

cMgf hoieaf imqrf

qyrI Jt KlfsI hoeI

 

mYN  jfxf, qUUM duWK ijAuNdf sI

ikAuN ilKdf nhIN sI

ijs ibnF qUM huMdf nhIN sI

Auh qYnUM ikAuN imldf nhIN sI

mr ky hux qF iml igaf hoxf

cMgf hoieaf imqrf

qyrI Jt KlfsI hoeI

 

qUM ikAuN isKr dupihry suWqf

qUM ikhVf supnf qWkxf sI

cMgf hY, supny dy mr jfx qoN pihlF

afp hI mrnf

cMgf hoieaf imqrf

qyrI Jt KlfsI hoeI

Amarjit Chandan’s poem —Paash Naal Gallan

 

pfsL nfl gWlF

 

 

 socIN pey pfsL ny khxf-

afpF   pVHdy   suxdy   kihMdy hF

sB qo pihlf jIa amIbf sI

eysy qoN hI sB kuC bixaf

phlI jUn curfsI lWK dI

iPr bFdr    bMdf    mY qy qUM

pr koeI nf dsdf-

amIbf sI kIhny bxfieaf ? !

 

 

mYN aWgo khxf-

pqf nhIN

svfl ieh sfry

jIAuNdy jIa dIaF tWkrF ny

jvfb   dlIlF   jIAux bhfny

amIbf ikhny   ikAuN bxfieaf

ijdx ieh gWl pqf lg geI

EdoN curfsI kWtI jfxI    mukqI hoxI

iPr svfl koeI nf rhxf

 

 

koeI nf jfxy

bfJ svfloN jIAuxf kYsf hovygf

 

 

When Paash was arrested

From Amarjit Chandan’s biography of his father Gopal Singh Chandan:

In August 1971, a Naxalite leader, Darshan Dosanjh murdered Makha Ram, a dalit munshi in the local brick kiln and snatched his wallet, gold ring and watch as trophies. Dosanjh would exhort Pash ( 1950-1988 ) and myself to become ‘whole-timers’. I jumped on the bandwagon while Pash was arrested unawares and implicated in the murder case and later acquitted. I was declared a proclaimed offender for editing and publishing an underground magazine Dastavez (The Document). I was arrested in August 1971 and tried in the court held in prison. I underwent sentence passed on me and was released two years later.