Seminar on Jithe Paash Rehnda Hai

‘ਜਿਥੇ ਪਾਸ਼ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ` ਕਿਤਾਬ ਬਾਰੇ ਚਰਚਾ ‘ਪਾਸ਼ ਸਟੇਟ ਤੇ ਧਰਮ ਦੇ ਫਾਸ਼ੀਵਾਦ ਦੇ ਖਿਲਾਫ ਸੀ` ਬਿਊਰੋ ਨਿਊਜ਼ ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ: ਸਾਹਿਤ ਚਿੰਤਨ ਵੱਲੋਂ ਸ੍ਰੀ ਰਾਜਿੰਦਰ ਰਾਹੀ ਦੀ ਕਿਤਾਬ ‘ਜਿੱਥੇ ਪਾਸ਼ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ` ਉਤੇ ਕਰਵਾਈ ਗੋਸ਼ਟੀ ਦੌਰਾਨ ਆਲੋਚਕ ਅਤੇ ‘ਫਿਲਹਾਲ` ਪਰਚੇ ਦੇ ਸੰਪਾਦਕ ਗੁਰਬਚਨ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਪਾਸ਼ ਸਟੇਟ ਅਤੇ ਧਰਮ ਦੋਹਾਂ ਕਿਸਮ ਦੇ ਫਾਸ਼ੀਵਾਦ ਦੇ ਖਿਲਾਫ ਸੀ। ਉਸ ਦੀ ਕਵਿਤਾ ਨੂੰ ਅਜੇ ਸਮਝਿਆ ਜਾਣਾ ਬਾਕੀ ਹੈ। ਪਾਸ਼ ਭਾਵੇਂ ਕੱਟੜ ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਨਹੀਂ ਸੀ ਪਰ ਸਮਾਜਕ ਤਾਣੇ-ਬਾਣੇ ਖਿਲਾਫ ਲੜਨ ਵਾਲਾ ਬੁਲੰਦ ਕਵੀ ਸੀ। ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਦੇ ਸੈਕਟਰ-35 ਵਿਚ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਕਲਾ ਕੇਂਦਰ ਵਿਖੇ ਕਰਵਾਏ ਸਮਾਗਮ ਦੌਰਾਨ ਪੁਸਤਕ ਬਾਰੇ ਚਰਚਾ ਸ੍ਰੀ ਸ਼ਬਦੀਸ਼ ਨੇ ਕੀਤੀ। ਇਸ ਕਿਤਾਬ ਬਾਰੇ ਲਿਖੇ ਅਪਣੇ ਖੋਜ ਪੱਤਰ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਕਿਹਾ ਕਿ ਪੰਜਾਬ ਦਾ ਸਭਿਆਚਾਰਕ ਵਿਰਸਾ ਸਿੱਖ ਇਤਿਹਾਸ ਤਕ ਸੀਮਤ ਕਰਨਾ ਭਗਤੀ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਦਾ ਵਿਕੂਤ ਰੂਪ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿਚੋਂ ਖਾਲਿਸਤਾਨ ਸਿੱਖ ਸੰਕਲਪ ਹੋਂਦ ਗ੍ਰਹਿਣ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਪਾਸ਼ ਇਸ ਦਾ ਵਿਰੋਧੀ ਸੀ। ਧਰਮ ਦਾ ਮਾਰਕਸਵਾਦੀ ਨਜ਼ਰੀਆ ਕਿਸੇ ਧਾਰਮਿਕ ਭਾਈਚਾਰੇ ਪ੍ਰਤੀ ਨਫਰਤੀ ਭਾਵਨਾਵਾਂ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰਨਾ ਨਹੀਂ ਹੈ ਤੇ ਨਾ ਹੀ ਇਹ ਬੀਤੇ ਯੁੱਗ ਦੇ ਫਲਸਫੇ ਨੂੰ ਅਪਣਾ ਲੈਣ ਲਈ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਰਾਹੀ ਬਹਿਸ ਦੀ ਥਾਂ ਕਮਿਊਨਿਸਟਾਂ ਨੂੰ ਥੋਕ ਵਿਚ ਸਟੇਟਧਾਰੀ ਸਥਾਪਤ ਕਰਨ ਦਾ ਯਤਨ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਰਾਹੀ ਦੀ ਨਜ਼ਰ ਵਿਚ ਪਾਸ਼ ਸੰਜੀਦਾ ਕਵੀ ਨਹੀਂ ਸੀ ਜਦਕਿ ਪਾਸ਼ ਨੇ ਉਮਰ ਭਰ ਹੁਕਮਰਾਨ ਜਮਾਤਾਂ ਨੂੰ ਜਫਰਨਾਮਾ ਲਿਖਣ ਦਾ ਕਰਮ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਡਾ. ਭੀਮ ਇੰਦਰ ਸਿੰਘ ਨੇ ਬਹਿਸ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਦਿਆਂ ਕਿਹਾ ਕਿ ਖੱਬੇ-ਪੱਖੀ ਕੈਂਪਾਂ ਵਿਚ ਸਿਆਸੀ ਖੜੋਤ ਸਮੇਂ ਅਜਿਹੀਆਂ ਆਰਜ਼ੀ ਗੱਲਾਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹੀ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਕਿਹਾ ਕਿ ਸਿੱਖੀ ਤੇ ਮਾਰਕਸਵਾਦ ਵਿਚ ਬੁਨਿਆਦੀ ਫਰਕ ਹੈ। ਸਿੱਖੀ ਨੂੰ ਵਰਗ ਸੰਘਰਸ਼ ਸਮਝਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਰਾਹੀ ਨੂੰ ਪਾਸ਼ ਦੀ ਟੈਕਸਟ ਦੇ ਆਧਾਰ `ਤੇ ਗੱਲ ਕਰਨ ਲਈ ਕਿਹਾ। ਸ੍ਰੀ ਪ੍ਰੀਤਮ ਸਿੰਘ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਸ਼ਬਦੀਸ਼ ਦਾ ਪਰਚਾ ਪੁਸਤਕ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਸੀ। ਸ੍ਰੀ ਨਿਰਪਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਰਤਨ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਉਹ ਰਾਹੀ ਦੇ ਪੁਸਤਕ ਲਿਖਣ ਦਾ ਮੰਤਵ ਨਹੀਂ ਸਮਝ ਸਕੇ । ਇਸਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਕਿਤਾਬ ਬੜੀ ਦਿਲਚਸਪ ਅਤੇ ਪੜ੍ਹਣ ਵਾਲੀ ਹੈ। ਗੁਰਦਿਆਲ ਸਿੰਘ, ਸੰਤੋਖ ਸਿੰਘ ਧੀਰ ਤੇ ਗੁਰਸ਼ਰਨ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਇਸ ਕਿਤਾਬ ਵਿੱਚ ਐਵੇਂ ਘਸੀਟਿਆ ਗਿਆ ਹੈ ਅਤੇ ਅਮਰਜੀਤ ਚੰਦਨ ਤੇ ਹਰਭਜਨ ਹਲਵਾਰਵੀ ਨੂੰ ਵਿਸ਼ਵ ਪੱਧਰ ਦੇ ਬੁੱਧੀਜੀਵੀ ਸਾਬਤ ਕਰਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ। ਪ੍ਰੋ. ਸਵਰਨਜੀਤ ਕੌਰ ਮਹਿਤਾ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਪੁਸਤਕ ਵਿਚ ਨਕਸਲੀਆਂ ਨੂੰ ਸ਼ਰਾਬੀ ਤੇ ਜ਼ਨਾਨੀਬਾਜ਼ ਸਾਬਤ ਕਰਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਬਹਿਸ ਦੇ ਅਸਲੀ ਮੁੱਦੇ ਨਹੀਂ ਲਏ ਗਏ ਤੇ ਨਕਸਲੀ ਲਹਿਰ ਦੇ ਪਤਨ ਦੇ ਕਾਰਨ ਲੱਭਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀ। ਨਾਂਹ-ਪੱਖੀ ਚੀਜ਼ਾਂ ਦਾ ਰੌਚਕ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਕੂੜ ਪ੍ਰਚਾਰ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਸ੍ਰੀਮਤੀ ਕਾਂਤਾ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਅਜਿਹੀਆਂ ਪੁਸਤਕਾਂ ਨਾਲ ਪਾਸ਼ ਨੂੰ ਕੋਈ ਫਰਕ ਨਹੀਂ ਪੈਂਦਾ। ਪਾਸ਼ ਵਾਂਗ ਬਾਗੀ ਹੋਣ ਲਈ ਬਹੁਤ ਕੁਝ ਕਰਨਾ ਪੈਂਦਾ ਹੈ। ਪੁਸਤਕ ਵਿਚ ਮਾਨਵੀ ਕਮਜ਼ੋਰੀਆਂ ਨੂੰ ਵਧਾ-ਚੜ੍ਹਾ ਕੇ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਸ੍ਰੀ ਰਜਿੰਦਰ ਰਾਹੀ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਪਾਸ਼ ਦੇ ਕਤਲ ਨੂੰ ਵਰਤਿਆ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਸ੍ਰੀ ਅਕਾਲ ਤਖ਼ਤ `ਤੇ ਹਮਲੇ ਪਿੱਛੋਂ ਪਾਸ਼ ਦੇ ਪੈਂਤੜੇ ਵਿਚ ਤਬਦੀਲੀ ਆਈ। ਸ੍ਰੀ ਸ਼ਬਦੀਸ਼ ਨੇ ਬਹਿਸ ਦਾ ਉਤਰ ਦਿੰਦਿਆਂ ਕਿਹਾ ਕਿ ਸ੍ਰੀ ਅਕਾਲ ਤਖ਼ਤ `ਤੇ ਹਮਲੇ ਦੀ ਨਿੰਦਾ ਨਾ ਕਰਨਾ, ਸਟੇਟ ਪੱਖੀ ਨਹੀਂ ਹੋ ਜਾਂਦਾ। ਸਟੇਟ ਤੇ ਖਾਲਿਸਤਾਨੀਆਂ ਤੋਂ ਸਿਵਾ ਤੀਜਾ ਸੱਚ ਵੀ ਹੈ। ਡਾ. ਰਾਮ ਸਿੰਘ ਨੇ ਪ੍ਰਧਾਨਗੀ ਸਮੇਂ ਕਿਹਾ ਕਿ ਅਜਿਹੀਆਂ ਪੁਸਤਕਾਂ ਨੂੰ ਨਵੀਂ ਵਿਧਾ ਦੇ ਤੌਰ `ਤੇ ਸਵੀਕਾਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਪਰਚਾ ਪੁਸਤਕ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਹੋਣਾ ਵਿਸ਼ੇ ਦੀ ਲੋੜ ਸੀ। ਸਮਾਗਮ ਵਿਚ ਸ਼ਿਵਨਾਥ, ਪ੍ਰੋ. ਮੇਵਾ ਸਿੰਘ, ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ, ਮੋਹਨ ਲਾਲ ਫਿਲੌਰੀਆ, ਜਰਨੈਲ ਕ੍ਰਾਂਤੀ, ਡਾ. ਚਮਨ ਲਾਲ, ਪ੍ਰੋ. ਪੁਸ਼ਪਿੰਦਰ ਕੌਰ, ਪ੍ਰੋ. ਹ.ਸ. ਮਹਿਤਾ, ਸੁਖਵੰਤ ਕੌਰ ਮਾਨ ਨੇ ਭਾਗ ਲਿਆ। ਸਮਾਗਮ ਦੀ ਕਾਰਵਾਈ ਸਰਦਾਰਾ ਸਿੰਘ ਚੀਮਾ ਨੇ ਚਲਾਈ।

from Amritsar Times of 15 december 2009

Sade Supnian Da Mar Jana-book edited by Sukhinder

“Sab Ton Khatarnak Hunda Hai

Sade Supnian  Da   Mar  Jana”

Punjabi Poets from India, Pakistan, Canada, U.S.A., U.K., Holland, Denmark, Sweden, Switzerland, Italy, Middle East and other countries

Are Invited to send their poems for the book:

Dedicated to our beloved poet: ‘PASH’

‘Sade Supnian Da Mar Jana’

Edited by Sukhinder

This book of 100 best poems

 will be released in India on:

 March 23, 2007

Poems in the Gurmukhi Script

 can be sent by Email also

With best wishes -

Sukhinder

Editor: SANVAD

Box 67089, 2300 Yonge St.,

 Toronto ON M4P 1E0 Canada

Tel. (416) 858-7077

Email: poet_sukhinder@hotmail.com

Paash Di Yaad Vich-Vartmaan De Rubru

Sahit Da Sagar : Paash

Paash Memorial International Trust’s latest publication

SAHIT DA SAGAR : PAASH

released at May Day event in Ludhiana organised by Punjab Lok Sabhyacharak Manch

Insurrection To Agitation-The Naxalite Movement In Punjab

 

Insurrection To Agitation-The Naxalite Movement In Punjab

by Paramjit S. Judge

The book deals with the following issues-

The factors which led to the naxalite movement in Punjab.

The role of consciousness (ideology and interest) in the development of this movement in Punjab.

The role of earlier social movements in affecting this movement.

The character of the reaction of the establishment in suppressing the movement and the social bases of opposition to the movement by the establishment.

The effects of this movement on the social, political and cultural life in Punjab.

http://books.google.co.uk/books?id=HvYpVtBXw5kC&pg=PA154&dq=naxalite+poetry#PPP1,M1

Paash-Kaav– by Dr Zamirpal Kaur Sandhu

Paash Chintan-Ed Dr Guriqbal Singh

Naxalite poetry in Punjabi

Main Hun Vida Hunda Han-Ed: Rajinder Pal Singh

Pash ਪਾਸ਼

ਪਾਸ਼ ਜਿਸ ਦਾ ਪੂਰਾ ਨਾਂ ਅਵਤਾਰ ਸਿੰਘ ਸੰਧੂ ਸੀ, ਦਾ ਜਨਮ 9ਸਤੰਬਰ,1950 ਨੂੰ ਤਲਵੰਡੀ ਸਲੇਮ, ਜਿਲਾ ਜਲੰਧਰ ਵਿਚ ਮਾਤਾ ਸ੍ਰੀਮਤੀ ਨਸੀਬ ਕੌਰ ਅਤੇ ਪਿਤਾ ਸ੍ਰੀ ਸੋਹਣ ਸਿੰਘ ਦੇ ਘਰ ਹੋਇਆ। ਨਕਸਲਬਾੜੀ ਲਹਿਰ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧ ਰਹੇ,ਝੂਠਾ ਕਤਲ ਕੇਸ ਵੀ ਬਣਿਆ ,ਗ੍ਰਿਫ਼ਤਾਰ ਹੋਏ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿਚ ਬਰੀ ਹੋਏ । ਰੇਲਵੇ ਹੜਤਾਲ ਸਮੇ ਦੁਬਾਰਾ ਗ੍ਰਿਫ਼ਤਾਰ ਹੋਏ। ਤਿੰਨ ਕਾਵਿ ਸੰਗ੍ਰਿਹ ਲੋਹ ਕਥਾ 1970, ਉਡਦੇ ਬਾਜ਼ਾਂ ਮਗਰ 1974 ਅਤੇ ਸਾਡੇ ਸਮਿਆਂ ਵਿਚ 1978 ਛਪੇ। 1978 ਵਿਚ ਹੀ ਰਾਜਵਿੰਦਰ ਕੌਰ ਨਾਲ ਸ਼ਾਦੀ ਹੋਈ ਅਤੇ1982ਵਿਚ ਧੀ ਵਿੰਕਲ ਦਾ ਜਨਮ ਹੋਇਆ। ਪਾਸ਼ ਦਾ ਮੁੱਢ ਤੋਂ ਹੀ ਰਸਮੀ ਬੁਰਜੂਆ ਪੜ੍ਹਾਈ ਅਤੇ ਨੌਕਰੀ ਵਿਚ ਮਨ ਨਹੀਂ ਲੱਗਿਆ। ਪਹਿਲਾਂ ਅੱਠਵੀਂ ਤੋਂ ਬਾਅਦ 1964 ਵਿਚ ਜੂਨੀਅਰ ਟੈਕਨੀਕਲ ਸਕੂਲ, ਕਪੂਰਥਲਾ ਵਿਖੇ ਦਾਖਲਾ ਲਿਆ ਪਰ ਡਿਪਲੋਮਾ ਪਾਸ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ। 1967 ਵਿਚ ਬਾਰਡਰ ਸਕਿਉਰਟੀ ਫੋਰਸ ਵਿਚ ਭਰਤੀ ਹੋ ਕੇ ਤਿੰਨ ਮਹੀਨੇ ਮਗਰੋਂ ਨੌਕਰੀ ਛੱਡ ਦਿੱਤੀ। ਬਹੁਤ ਬਾਅਦ 1976 ਵਿਚ ਮੈਟ੍ਰਿਕ, ਗਿਆਨੀ, ਬੀ ਏ ਭਾਗ ਪਹਿਲਾ ਦੀ ਪ੍ਰੀਖਿਆ ਪਾਸ ਕੀਤੀ ਅਤੇ 1978 ਵਿਚ ਜੇ ਬੀ ਟੀ ਕੀਤੀ। 1979 ਵਿਚ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਨੈਸ਼ਨਲ ਮਾਡਲ ਸਕੂਲ ਉੱਗੀ ਪਿੰਡ ਵਿਚ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ।
ਇਨ੍ਹਾ ਸਮਿਆਂ ਵਿਚ ਹੀ ਉਹ ਲੋਕ ਚੇਤਨਾ ਦੇ ਪਾਸਾਰ ਲਈ ਸਿਆੜ, ਹੇਮ ਜਯੋਤੀ, ਹਾਕ ਅਤੇ ਐਂਟੀ ਸੰਤਾਲੀ ਫਰੰਟ ਵਰਗੇ ਮੈਗਜ਼ੀਨ ਵੀ ਕਢਦੇ ਰਹੇ। ਕੁਝ ਦੇਰ ਲਈ ਇੰਗਲੈਂਡ ਅਤੇ ਅਮਰੀਕਾ ਵੀ ਗਏ। ਸਾਰੀ ਉਮਰ ਲੋਕ ਹਿਤੂ ਵਿਚਾਰਧਾਰਾ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਰਹੇ ਅਤੇ ਅੰਤ ਆਪਣੇ ਵਿਚਾਰਾਂ ਖਾਤਰ ਹੀ 23 ਮਾਰਚ 1988 ਨੂੰ ਖਾਲਿਸਥਾਨੀ ਅੱਤਵਾਦੀਆਂ ਹੱਥੋਂ ਆਪਣੇ ਮਿੱਤਰ ਹੰਸ ਰਾਜ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਜੱਦੀ ਪਿੰਡ ਤਲਵੰਡੀ ਸਲੇਮ ਵਿਚ ਸ਼ਹੀਦ ਹੋ ਗਏ।ਸ਼ਹਾਦਤ ਉਪਰੰਤ ਪਾਸ਼ ਦੀਆਂ ਅਣਛਪੀਆਂ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਖਿੱਲਰੇ ਹੋਏ ਵਰਕੇ, ਪਾਸ਼ ਦੀਆਂ ਚਿੱਠੀਆਂ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਡਾਇਰੀ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨਾਲ ਗੱਲਾਂ ਸਿਰਲੇਖ ਅਧੀਨ ਛਪੀਆਂ।
ਮੈਂ ਹੁਣ ਵਿਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹਾਂ
ਮੈਂ ਹੁਣ ਵਿਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹਾਂ ਪਾਸ਼ ਦੀ ਸਮੁੱਚੀ ਕਵਿਤਾ ਵਿਚੋਂ ਸੰਗ੍ਰਹਿਤ ਹੈ। ਪਾਸ਼ ਦੀ ਪ੍ਰਤਿਭਾ ਯੁੱਗ ਵਰਤਾਰਾ ਸੀ। ਉਸ ਦੀ ਕਵਿਤਾ ਗੌਰਵ ਨਾਲ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਜਿਉਣ ਦੀ ਤੀਬਰ ਤੜਪ ਰੱਖਣ ਵਾਲੇ ਮਿਹਨਤਕਸ਼ਾਂ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਹੈ। ਪਾਸ਼ ਮਨੁੱਖ ਹੱਥੋਂ ਮਨੁੱਖ ਦੀ ਹੋ ਰਹੀ ਲੁੱਟ ਨੂੰ ਖਤਮ ਕਰਕੇ ਗੌਰਵਸ਼ਾਲੀ ਮਾਨਵੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਜਿਉਣ ਦਾ ਕੇਵਲ ਚਾਹਵਾਨ ਹੀ ਨਹੀਂ ਸੀ ਸਗੋਂ ਸੰਘਰਸ਼ਸ਼ੀਲ ਵੀ ਸੀ। ਪਾਸ਼ ਨਾਬਰੀ ਤੇ ਬਰਾਬਰੀ ਦਾ ਸ਼ਾਇਰ ਸੀ। ਉਸ ਦੀ ਕਵਿਤਾ ਦੀ ਅਸਲ ਤਾਕਤ ਸਥਾਪਤ ਰਾਜਸੱਤਾ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਸਾਰੇ ਦਮਨ ਤੰਤਰ ਪ੍ਰਤੀ ਨਾਬਰੀ ਅਤੇ ਦੂਸਰੇ ਪਾਸੇ ਸਮੂਹ ਇਨਸਾਨਾਂ ਦਰਮਿਆਨ ਬਰਾਬਰੀ ਦੀ ਲੋਚਾ ਹੈ। ਪਾਸ਼ ਦੀ ਖੂਬਸੂਰਤੀ ਇਸ ਗੱਲ ਵਿਚ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਵਿਰਾਟ ਰਾਜਸੱਤਾ ਦੇ ਭਿਅੰਕਰ ਰੂਪ ਅੱਗੇ ਲ੍ਹੇਲੜੀਆਂ ਕੱਢਣ ਦੀ ਥਾਂ ਤਣ ਕੇ ਜਿਉਣ ਦੀ ਗਾਥਾ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਭਾਵੇਂ ਮਾਰਕਸਵਾਦੀ ਵਿਚਾਰਧਾਰਾ ਉਸ ਦੀ ਪ੍ਰੇਰਕ ਸ਼ਕਤੀ ਸੀ ਪਰ ਉਹ ਇਸ ਨੂੰ ਵੀ ਵਿੱਥ ਤੇ ਖੜੋ ਕੇ ਵੇਖਣ ਦਾ ਸਾਹਸ ਰਖਦਾ ਸੀ।
ਖੇਤਾਂ ਦੇ ਪੁੱਤ ਪਾਸ਼ ਨੇ ਕਿਸਾਨੀ ਜੀਵਨ ਨੂੰ ਰੋਮਾਂਸਵਾਦੀ ਧੁੰਦ ਦੀ ਥਾਂ ਯਥਾਰਥ ਦੀ ਧੁੱਪ ਵਿਚ ਦੇਖਿਆ। ਜਦੋਂ ਤਕ ਮਨੁੱਖ ਅੰਦਰ ਖੂਬਸੂਰਤ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਜਿਉਣ ਦੀ ਲੋਚਾ ਬਰਕਰਾਰ ਰਹੇਗੀ, ਉਦੋਂ ਤਕ ਪਾਸ਼ ਕਾਵਿ ਦੀ ਪ੍ਰਸੰਗਿਕਤਾ ਬਣੀ ਰਹੇਗੀ ਕਿਉਂਕਿ ਉਸ ਦੀ ਕਵਿਤਾ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਲਈ ਤੜਪ ਨੂੰ ਪੇਸ਼ ਕਰਦੀ ਹੈ,ਇਸੇ ਲਈ ਉਹ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਖ਼ਾਤਰ ਮੌਤ ਨੂੰ ਵੀ ਪਰਵਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ।

Nayak Da Sankalap ate Paash Kaav