Archive for the Paash-News Items Category

ਸ਼ਹੀਦਾਂ ਦੀ ਯਾਦ ਵਿਚ ਸਮਾਗਮ 23 ਮਾਰਚ ਨੂੰ ਤਲਵੰਡੀ ਸਲੇਮ ਵਿਖੇ

Posted in Forthcoming events, Paash-23rd March 1988, Paash-News Items with tags , , , , , , , , , , , , , , , , , , on March 22, 2015 by paash
ਸ਼ਹੀਦਾਂ ਦੀ ਯਾਦ ਵਿਚ ਸਮਾਗਮ 23 ਨੂੰ ਨਕੋਦਰ, 20 ਮਾਰਚ (ਰਾਕੇਸ਼ ਧੀਮਾਨ): ਕੌਮੀ ਮੁਕਤੀ ਲਹਿਰ ਦੇ ਮਹਾਨ ਸ਼ਹੀਦ, ਸ਼ਹੀਦੇ ਆਜ਼ਮ ਸ. ਭਗਤ ਸਿੰਘ, ਰਾਜ ਗੁਰੂ, ਸੁਖਦੇਵ ਅਤੇ ਚੋਟੀ ਦੇ ਇਨਕਲਾਬੀ ਕਵੀ ਅਵਤਾਰ ਪਾਸ਼ ਤੇ ਉਸ ਦੇ ਦੋਸਤ ਹੰਸ ਰਾਜ ਦੀ ਯਾਦ ਵਿਚ ਹਰ ਸਾਲ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ 27ਵਾਂ ਸ਼ਹੀਦੀ ਸਮਾਗਮ ਕਵੀ ਪਾਸ਼ ਦੇ ਜੱਦੀ ਪਿੰਡ ਤਲਵੰਡੀ ਸਲੇਮ ਵਿਖੇ ਪੂਰੇ ਇਨਕਲਾਬੀ ਜਾਹੋ ਜਲਾਲ ਨਾ ਮਨਾਇਆ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ | ਇਸ ਸਬੰਧੀ ਪਾਸ਼ ਹੰਸ ਰਾਜ ਯਾਦਗਾਰੀ ਕਮੇਟੀ ਦੇ ਕਨਵੀਨਰ ਮੋਹਨ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਕਮੇਟੀ ਮੈਂਬਰ ਹਰਮੇਸ਼ ਮਾਲੜੀ ਨੇ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਇਸ ਸਮਾਗਮ ਵਿਚ 23 ਮਾਰਚ ਨੂੰ ਸਵੇਰੇ 11 ਵਜੇ ਇਨਕਲਾਬੀ ਨਾਟਕ, ਕੋਰੀਓਗ੍ਰਾਫ਼ੀਆਂ, ਗੀਤ ਸੰਗੀਤ ਪੇਸ਼ ਕੀਤੀਆਂ ਜਾਣਗੀਆਂ | ਵੱਖ ਵੱਖ ਜਨਤਕ ਜਥੇਬੰਦੀਆਂ ਦੇ ਆਗੂ ਸ਼ਹੀਦਾਂ ਨੂੰ ਸ਼ਰਧਾਂਜਲੀਆਂ ਭੇਟ ਕਰਨਗੇ | ਆਗੂਆਂ ਨੇ ਲੋਕ (ਹਿਤੈਸ਼ੀ) ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਸਮਾਗਮ ਵਿਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਣ ਦੀ ਅਪੀਲ ਕੀਤੀ | http://beta.ajitjalandhar.com/news/20150321/8/877409.cms#877409
Advertisements

ਪਾਸ਼ ਦੇ ਬਰਸੀ ਸਮਾਗਮ ’ਚ ਗੂੰਜੇ ਇਨਕਲਾਬ ਜ਼ਿੰਦਾਬਾਦ ਦੇ ਨਾਰੇ

Posted in Paash-23rd March 1988, Paash-Life and Times, Paash-News Items on April 12, 2012 by paash

ਪਾਸ਼ ਦੇ ਬਰਸੀ ਸਮਾਗਮ ’ਚ ਗੂੰਜੇ ਇਨਕਲਾਬ ਜ਼ਿੰਦਾਬਾਦ ਦੇ ਨਾਰੇ

 
ਇਮਰਾਨ ਖਾਨ . ਤਲਵੰਡੀ ਸਲੇਮ

ਕ੍ਰਾਂਤੀਕਾਰੀ ਕਵੀ ਅਵਤਾਰ ਸਿੰਘ ਸੰਧੂ (ਪਾਸ਼) ਦੀ 24ਵੀਂ ਬਰਸੀ ਸ਼ੁੱਕਰਵਾਰ ਨੂੰ ਪਿੰਡ ਤਲਵੰਡੀ ਸਲੇਮ ’ਚ ਮਨਾਈ ਗਈ। ਪਾਸ਼ ਨੂੰ ਸ਼ਰਧਾਂਜਲੀ ਦੇਣ ਲਈ ਪੰਜਾਬ ਭਰ ਤੋਂ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਕਿਸਾਨ ਜੱਥੇਬੰਦੀਆਂ ਦੇ ਆਗੂ ਤੇ ਮਜਦੂਰ ਸੰਗਠਨ ਮੌਜੂਦ ਸਨ। ਇਸ ਮੌਕੇ ’ਤੇ ਭਗਤ ਸਿੰਘ, ਰਾਜਗੁਰੂ, ਸੁਖਦੇਵ, ਪਾਸ਼ ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਾਥੀ ਹੰਸਰਾਜ ਨੂੰ ਸ਼ਰਧਾਂਜਲੀ ਦੇਣ ਲਈ ਛੱਤੀਸਗੜ੍ਹ ਤੋਂ ਗਾਂਧੀਵਾਦੀ ਨੇਤਾ ਹਿਮਾਂਸ਼ੂ ਕੁਮਾਰ ਅਤੇ ਕੈਨੇਡਾ ਤੋਂ ਪੰਜਾਬੀ ਕਵੀ ਇਕਬਾਲ ਰਾਮੂਵਾਲੀਆ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਤੌਰ ’ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਿੰਡ ਪੁੱਜੇ। ਇਕਬਾਲ ਰਾਮੂਵਾਲੀਆ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਅੱਜ ਦੇ ਸਮੇਂ ’ਚ ਪਾਸ਼ ਦੀ ਜ਼ਿਆਦਾ ਲੋੜ ਹੈ। ਸਿਸਟਮ ਖਿਲਾਫ ਪਾਸ਼ ਨੇ ਜਿਹੜੀ ਜੰਗ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ ਸੀ ਉਹ ਬੰਦ ਹੋਣ ਕਾਰਨ ਗਰੀਬਾਂ ਦਾ ਸ਼ੋਸ਼ਣ ਹੋ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਕਿਹਾ ਕਿ ਪਾਸ਼ ਦੇ ਪਿਤਾ ਮੇਜਰ ਸੋਹਣ ਸਿੰਘ ਸੰਧੂ ਤਬੀਅਤ ਖਰਾਬ ਹੋਣ ਕਾਰਨ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ’ਚ ਸ਼ਾਮਲ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕੇ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਮੇਜਰ ਸੋਹਣ ਸਿੰਘ ਸੰਧੂ ਦਾ ਸੰਦੇਸ਼ ਪੜ੍ਹ ਕੇ ਸੁਣਾਇਆ। ਲੋਕ ਮੋਰਚਾ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਜਨਰਲ ਸਕੱਤਰ ਅਮੋਲਕ ਸਿੰਘ ਨੇ ਮੰਚ ਤੋਂ ਇਨਕਲਾਬ ਜ਼ਿੰਦਾਬਾਦ ਦੇ ਨਾਰੇ ਲਾਏ ਅਤੇ ਕਿਸਾਨਾਂ, ਮਜਦੂਰਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਹੱਕ ਦੀ ਲੜ੍ਹਾਈ ਦੇ ਲਈ ਤਿਆਰ ਰਹਿਣ ਲਈ ਕਿਹਾ। ਗਾਂਧੀਵਾਦੀ ਨੇਤਾ ਹਿਮਾਂਸ਼ੂ ਕੁਮਾਰ ਨੇ ਪਾਸ਼ ਦੀ ਕਵਿਤਾ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਕਰਦਿਆਂ ਕਿਹਾ ਕਿ ਪਾਸ਼ ਨੇ ਜਿਸ ਲੜ੍ਹਾਈ ਦੀ ਗੱਲ ਕੀਤੀ ਸੀ ਉਹ ਗਰੀਬਾਂ ਤੇ ਮਜਲੂਮਾਂ ਦੇ ਹੱਕ ਦੀ ਲੜਾਈ ਸੀ। ਉਹ ਲੜ੍ਹਾਈ ਸਾਨੂੰ ਅੱਜ ਵੀ ਲੜਣੀ ਪਵੇਗੀ। ਪੰਜਾਬ ਖੇਤ ਮਜਦੂਰ ਯੂਨਿਯਨ ਦੇ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਪ੍ਰਧਾਨ ਹਰਮੇਸ਼ ਮਾਲੜੀ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਸਰਕਾਰਾਂ ਜਿਸ ਤੇਜੀ ਨਾਲ ਨਿੱਜੀਕਰਣ ਨੂੰ ਵਧਾ ਰਹੀਆਂ ਹਨ ਉਸ ਤੋਂ ਲਗਦਾ ਹੈ ਕਿ ਆਮ ਆਦਮੀ ਨੂੰ ਹੁਣ ਸਿਸਟਮ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਹਥਿਆਰ ਚੁੱਕਣੇ ਹੀ ਪੈਣਗੇ। ਇਸ ਮੌਕੇ ’ਤੇ ਨਵ ਚਿੰਤਨ ਕਲਾ ਮੰਚ (ਬਿਆਸ) ਦੀ ਟੀਮ ਵਲੋਂ ਹਰਮੇਸ਼ ਮਾਲੜੀ ਦਾ ਲਿਖਿਆ ਨਾਟਕ ਹਨੇਰੇ ਚਾਣਨੇ ਵੀ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਲੰਮੇ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਛੱਤੀਸਗੜ੍ਹ ’ਚ ਆਦੀਵਾਸੀਆਂ ਲਈ ਕੰਮ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਗਾਂਧੀਵਾਦੀ ਨੇਤਾ ਹਿਮਾਂਸ਼ੂ ਕੁਮਾਰ ਨੇ ਖਾਸ ਗੱਲਬਾਤ ਦੌਰਾਨ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਨੌਜਵਾਨਾਂ ਦਾ ਸਾਹਿਤ ਪ੍ਰਤੀ ਘਟ ਰਿਹਾ ਰੁਝਾਨ ਚਿੰਤਾ ਦਾ ਵਿਸ਼ਾ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਕਿਹਾ ਕਿ ਇਕ ਸਮਾਂ ਸੀ ਜਦੋਂ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਲੇਖਕਾਂ ਅਤੇ ਕਵੀਆਂ ਨੇ ਕ੍ਰਾਂਤੀ ਦੀ ਮਸ਼ਾਲ ਚੁੱਕੀ ਸੀ, ਪਰ ਅੱਜ ਉਹ ਪਾਸ਼ ਅਤੇ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਪੜ੍ਹਣ ਅਤੇ ਯਾਦ ਕਰਨ ਦੀ ਬਜਾਏ ਸਿਨੇਮਾ ਘਰਾਂ ’ਚ ਟਾਈਮ ਪਾਸ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਕਿਹਾ ਕਿ ਭਾਰਤ ’ਚ ਨੌਜਵਾਨੰ ਦੀ ਤਾਦਾਦ ਦੁਨੀਆਂ ’ਚ ਸੱਭ ਤੋਂ ਜ਼ਿਆਦਾ ਹੈ। ਇਸੇ ਲਈ ਸਾਡੀ ਸਰਕਾਰਾਂ ਨੇ ਪੀਜ਼ਾ, ਬਰਗਰ ਅਤੇ ਸਿਨੇਮਾ ਨੂੰ ਹੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਕਲਚਰ ਬਣਾ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਕਿਹਾ ਕਿ ਨੌਜਵਾਨਾਂ ਨੂੰ ਸਾਹਿਤ ਨਾਲ ਜੁੜ ਕੇ ਗਰੀਬਾਂ ਤੇ ਮਜਲੂਮਾਂ ਦੇ ਹੱਕ ਲਈ ਅਵਾਜ਼ ਚੁੱਕਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।

 ਗਾਂਧੀਵਾਦੀ ਨੇਤਾ ਹਿਮਾਂਸੂ ਕੁਮਾਰ ਪਾਸ਼ ਨੂੰ ਸ਼ਰਧਾਂਜਲੀ ਦਿੰਦੇ ਹੋਏ।

ਹਿਮਾਂਸ਼ੂ ਦੀ ਪਤਨੀ ਸ਼ਹੀਦਾਂ ਨੂੰ ਸ਼ਰਧਾ ਦੇ ਫੁਲ ਭੇਂਟ ਕਰਦੇ ਹੋਏ।

ਸਮਾਗਮ ’ਚ ਮੌਜੂਦ ਖੇਤ ਮਜਦੂਰ ਯੂਨੀਅਨ ਦੇ ਆਗੂ।

ਸਮਾਗਮ ’ਚ ਮੌਜੂਦ ਪਾਸ਼ ਨੂੰ ਚਾਹੁਣ ਵਾਲੇ।

ਸਮਾਗਮ ’ਚ ਮੌਜੂਦ ਪਾਸ਼ ਨੂੰ ਚਾਹੁਣ ਵਾਲੇ।

http://www.punjabibulletin.com/2011-07-27-20-02-52/2011-04-03-19-04-04

ਪਾਸ਼ ਦੇ ਪਿੰਡ ਸ਼ਰਧਾਂਜਲੀ ਸਮਾਗਮ

Posted in Paash-23rd March 1988, Paash-As I Remember Paash, Paash-Critical Appreciation, Paash-In Memory of Paash, Paash-Life and Times, Paash-News Items, Paash-Pash Memorial International Trust, Shaheed Bhagat Singh on April 12, 2012 by paash

Saturday, March 24, 2012

ਪਾਸ਼ ਦੇ ਪਿੰਡ ਸ਼ਰਧਾਂਜਲੀ ਸਮਾਗਮ

 

ਲੋਕ ਮੋਰਚਾ ਪੰਜਾਬ

 

ਪਾਸ਼ ਦੇ ਪਿੰਡ ਸ਼ਰਧਾਂਜਲੀ ਸਮਾਗਮ

ਸ਼ਹੀਦ ਭਗਤ ਸਿੰਘ, ਰਾਜਗੁਰੂ, ਸੁਖਦੇਵ ਅਤੇ ਚੋਟੀ ਦੇ ਇਨਕਲਾਬੀ ਕਵੀ ਅਵਤਾਰ ਪਾਸ਼ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਜਿਗਰੀ ਦੋਸਤ ਹੰਸ ਰਾਜ ਦੀ ਯਾਦ ’ਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਜੱਦੀ ਪਿੰਡ ਤਲਵੰਡੀ ਸਲੇਮ ਵਿਖੇ ਹੋਏ ਸ਼ਰਧਾਂਜਲੀ ਸਮਾਗਮ ਵਿਚ ਅਮਰ ਸ਼ਹੀਦਾਂ ਦੀ ਸੋਚ ਦਾ ਬਰਾਬਰੀ ਭਰਿਆ ਸਮਾਜ ਸਿਰਜਣ ਲਈ ਲੋਕ-ਸੰਗਰਾਮ ਜਾਰੀ ਰੱਖਣ ਦਾ ਸੱਦਾ ਦਿੱਤਾ।

ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਦੀ ਸ਼ਹਾਦਤ ਦੇ 81 ਵਰ੍ਹੇ ਅਤੇ ਨਾਮਵਰ ਕਵੀ ਪਾਸ਼ ਦੀ ਸ਼ਹਾਦਤ ਨੂੰ 22 ਵਰ੍ਹੇ ਬੀਤ ਜਾਣ ’ਤੇ ਲੋਕਾਂ ਅੰਦਰ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਵਿਚਾਰਾਂ ਅਤੇ ਆਦਰਸ਼ਾਂ ਦਾ ਜਲੌਅ ਨਾਲ ਲੱਗਦੇ ਪਿੰਡਾਂ ਤੋਂ ਔਰਤਾਂ, ਮਰਦਾਂ ਅਤੇ ਬੱਚਿਆਂ ਦੇ ਆਕਾਸ਼ ਗੰਜਾਊ ਨਾਅਰੇ ਲਾਉਦੇ ਪੰਡਾਲ ਵਿਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਏ ਜੱਥਿਆਂ ਤੋਂ ਦੇਖਿਆਂ ਹੀ ਬਣਦਾ ਸੀ।

 

 

ਛਤੀਸਗੜ੍ਹ ਆਦਿਵਾਸੀਆਂ ਦੇ ਹੱਕਾਂ ਲਈ ਚੱਲ ਰਹੇ ਸੰਗਰਾਮ ਦੇ ਅਖਾੜੇ ’ਚੋਂ ਆਏ ਮੁਲਕ ਦੇ ਜਾਣੇ-ਪਹਿਚਾਣੇ ਬੁੱਧੀਜੀਵੀ ਅਤੇ ਸਮਾਜ-ਸੇਵੀ ਹਿਮਾਂਸ਼ੂ ਕੁਮਾਰ ਨੇ ਇਸ ਮੌਕੇ ਭਾਵੁਕ ਅੰਦਾਜ਼ ’ਚ ਤਸਵੀਰਾਂ ਅਤੇ ਮੂੰਹ ਬੋਲਦੇ ਤੱਥਾਂ ਨਾਲ ਸਮਿਆਂ ਦੇ ਹਾਕਮਾਂ ਅੱਗੇ ਸੁਆਲ ਰੱਖੇ ਕਿ ਜੰਗਲ, ਜਲ, ਜ਼ਮੀਨ, ਕੁਦਰਤੀ ਖਣਿਜ ਪਦਾਰਥ ਹੜੱਪਣ ਲਈ ਬਹੁਕੌਮੀ ਕੰਪਨੀਆਂ ਦੀ ਪਿੱਠ ਥਾਪੜਨਾ ਅਤੇ ਔਰਤਾਂ ਦੀ ਇੱਜ਼ਤ ਨਾਲ ਖੇਡਣਾ, ਉਜਾੜਨਾ, ਵਹਿਸ਼ੀਆਨ ਜ਼ੁਲਮ ਚਾਹੁਣਾ ਕਿਹੜੇ ਵਿਕਾਸ ਅਤੇ ਜਮਹੂਰੀਅਤ ਦੀ ਨਿਸ਼ਾਨੀ ਹੈ?

 

 

ਹਿਮਾਂਸ਼ੂ ਕੁਮਾਰ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਕੋਲੋਂ ਵੀ ਜ਼ਮੀਨਾਂ, ਪਾਣੀ, ਬਿਜਲੀ, ਰੁਜ਼ਗਾਰ, ਸਿੱਖਿਆ ਅਤੇ ਸਿਹਤ ਆਦਿ ਉਪਰ ਝਪਟਣ ਦਾ ਸਿਲਸਲਾ ਤੇਜ਼ ਕੀਤਾ ਜਾਏਗਾ ਇਸਦਾ ਇਕੋ ਇਕ ਜਵਾਬ ਚੁਣੌਤੀਆਂ ਨੂੰ ਸਿੱਧੇ ਮੱਥੇ ਟਕਰਨਾ ਹੈ।

 

ਪੰਜਾਬ ਅਤੇ ਮਜ਼ਦੂਰ ਯੂਨੀਅਨ ਦੇ ਸੂਬਾਈ ਆਗੂ ਹਰਮੇਸ਼ ਮਾਲੜੀ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿਰਤੀਆਂ, ਕਿਸਾਨਾਂ, ਨੌਜਵਾਨ, ਮੁਲਾਜ਼ਮਾਂ, ਦਸਤਕਾਰਾਂ ਅਤੇ ਔਰਤਾਂ ਨੂੰ ਮੋਢੇ ਸੰਗ ਮੋਢਾ ਜੋੜ ਕੇ ਜੂਝਣਾ ਪੈਣਾ ਹੈ ਕਿਉਕਿ ਨਵੀਆਂ ਲੋਕ-ਮਾਰੂ ਨੀਤੀਆਂ ਦੇ ਦੰਦੇ ਸੂਬਾਈ ਅਤੇ ਕੇਂਦਰੀ ਸਰਕਾਰ ਤਿੱਖੇ ਕਰ ਰਹੀਆਂ ਹਨ।

 

ਲੋਕ ਮੋਰਚਾ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਜਨਰਲ ਸਕੱਤਰ ਅਮੋਲਕ ਸਿੰਘ ਨੇ ਸ਼ਹੀਦਾਂ ਨੂੰ ਸ਼ਰਧਾਂਜਲੀ ਅਰਪਤ ਕਰਦਿਆਂ ਕਿਹਾ ਕਿ ਐਨ.ਸੀ.ਟੀ.ਸੀ., ਨਵੀਂ ਜਲ ਨੀਤੀ, ਨਵੀਂ ਦਰਾਮਦ-ਬਰਾਮਦ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਅਸ਼ਲੀਲ ਸਭਿਆਚਾਰਕ ਹੱਲੇ ਦਾ ਮੂੰਹ ਮੋੜਨ ਲਈ ਹਾਕਮ ਧੜਿਆਂ ਖਿਲਾਫ ਲੋਕ ਧੜੇ ਦਾ ਮਜ਼ਬੂਤ ਕਿਲਾ ਉਸਾਰਨਾ ਹੀ ਇਕੋ ਇਕ ਸਵੱਲੜਾ ਰਾਹ ਹੈ।

ਕੈਨੇਡਾ ਤੋਂ ਆਏ ਪਾਸ਼ ਦੇ ਸਾਹਿਤਕ ਸੰਗੀ ਇਕਬਾਲ ਰਾਮੂਵਾਲੀਆ ਨੇ ਵਿਚਾਰਾਂ ਅਤੇ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਦੇ ਗੁਲਦਸਤੇ ਨਾਲ ਸ਼ਰਧਾਂਜਲੀ ਭੇਟ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਅਮੁੱਲੀਆਂ ਯਾਦਾਂ ਸਾਂਝੀਆਂ ਕੀਤੀਆਂ।

 

 

 

ਇਕਬਾਲ ਰਾਮੂਵਾਲੀਆ ਨੇ ਪਾਸ਼ ਦੇ ਪਿਤਾ ਮੇਜਰ ਸੋਹਣ ਸਿੰਘ ਕੈਲੋਫੋਰਨੀਆਂ ਵੱਲੋਂ ਭੇਜਿਆ ਸੁਨੇਹਾ ਵੀ ਪੜ੍ਹਿਆ ਜਿਸ ਵਿਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਪਾਸ਼ ਦੀ ਕਾਵਿ-ਸਿਰਜਣਾ ਉਪਰ ਮਾਣ ਕਰਦਿਆਂ ਆਵਾਮ ਨੂੰ ਸ਼ਹੀਦਾਂ ਦੇ ਰਾਹ ’ਤੇ ਤੁਰਨ ਦੀ ਅਪੀਲ ਕੀਤੀ।

 

 

ਨਵਚਿੰਤਨ ਕਲਾ ਮੰਚ ਬਿਆਸ (ਹੰਸਾ ਸਿੰਘ) ਵੱਲੋਂ ਹਰਮੇਸ਼ ਮਾਲੜੀ ਦਾ ਨਾਟਕ ‘ਹਨੇਰੇ-ਚਾਨਣੇ’ ਖੇਡਿਆ। ਮਾਸਟਰ ਅਵਤਾਰ ਅਤੇ ਅੰਮ੍ਰਿਤਪਾਲ ਬੰਗੇ ਨੇ ਗੀਤਾਂ ਦਾ ਰੰਗ ਭਰਿਆ। ਹਿਮਾਂਸ਼ੂ ਕੁਮਾਰ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਜੀਵਨ ਸਾਥਣ ਵੀਨਾ ਭੱਲਾ, ਮੋਨੀਕਾ ਅਤੇ ਪਰਿਵਾਰ ਦਾ ਸਨਮਾਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।

 

ਪਾਸ਼ ਹੰਸ ਰਾਜ ਯਾਦਗਾਰ ਕਮੇਟੀ ਵੱਲੋਂ ਆਯੋਜਿਤ ਇਸ ਸਮਾਗਮ ’ਚ ਹੰਸ ਰਾਜ ਦੇ ਭਰਾ ਹਰਬੰਸ ਨਿਊਜ਼ੀਲੈਂਡ ਅਤੇ ਪਾਸ਼ ਯਾਦਗਾਰੀ ਕੌਮਾਂਤਰੀ ਟਰੱਸਟ ਦੇ ਕਨਵੀਨਰ ਸੁਰਿੰਦਰ ਧੰਜਲ (ਕੈਨੇਡਾ) ਵੱਲੋਂ ਸ਼ਰਧਾਂਜਲੀ ਅਤੇ ਭਾਵਨਾਵਾਂ ਵੀ ਸਾਂਝੀਆਂ ਕੀਤੀਆਂ ਗਈਆਂ।

 

ਅਮੋਲਕ ਸਿੰਘ

94170-76735

http://lokmorcha.blogspot.co.uk/search?updated-max=2012-03-26T17:18:00%2B05:30&max-results=7

23 ਮਾਰਚ ਦੇ ਸ਼ਹੀਦਾਂ ਦੀ ਯਾਦ ‘ਚ ਸਮਾਗਮ

Posted in Forthcoming events, Paash-23rd March 1988, Paash-Life and Times, Paash-News Items, Paash-Pash Memorial International Trust, Shaheed Bhagat Singh on March 21, 2012 by paash

ਪਾਸ਼-ਹੰਸ ਰਾਜ ਯਾਦਗਾਰੀ ਸ਼ਰਧਾਂਜਲੀ ਸਮਾਗਮ 23 ਮਾਰਚ 2012 ਨੂੰ ਤਲਵੰਡੀ ਸਲੇਮ ਵਿਖੇ

Posted in Paash-23rd March 1988, Paash-In Memory of Paash, Paash-News Items, Paash-Pash Memorial International Trust, Shaheed Bhagat Singh on March 17, 2012 by paash

 

http://epaper.punjabijagran.com/27880/Jalandhar/Jalandhar-Punjabi-jagran-News-6th-March-2012#page/16/1

ਇਤਿਹਾਸ ਦਾ ਹਿੱਸਾ-ਪਾਸ਼ (ਕੁਲਵਿੰਦਰ)

Posted in Paash-23rd March 1988, Paash-As I Remember Paash, Paash-News Items with tags , on January 2, 2012 by paash

ਸਾਹਿਤ ਦੀ ਇਤਿਹਾਸਕਾਰੀ ਵੱਲ ਵਧਦਾ ਕਦਮ-ਇਕ ਪਾਸ਼ ਇਹ ਵੀ (ਮਨਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਕਾਂਗ)

Posted in Books on Paash, Paash-Life and Times, Paash-News Items with tags , on December 31, 2011 by paash

                                      ਸਾਹਿਤ ਦੀ ਇਤਿਹਾਸਕਾਰੀ ਵੱਲ ਵਧਦਾ ਕਦਮ

                                                         ਪੰਨੇ: 167, ਮੁੱਲ: 150 ਰੁਪਏ
                                                ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ: ਯੂਨੀ ਸਟਾਰ ਬੁੱਕਸ, ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ

ਪਾਸ਼ ਭਾਰਤੀ ਸਾਹਿਤ ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਦੇ ਰਤਨਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇਕ ਗਿਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਵਿੱਚ ਤਾਂ ਜਾਦੂ ਬਹੁਤਿਆਂ ਦੇ ਸਿਰ ਚੜ੍ਹ ਬੋਲਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਦੇ ਨਿੱਜੀ ਵਿਰੋਧੀ ਵੀ ਤੇ ਉਸ ਦੀ ਕਵਿਤਾ ਦੇ ਵਿਰੋਧੀ ਵੀ ਬਹੁਗਿਣਤੀ ਵਿੱਚ ਬੜੇ ਬੋਲ-ਕੁਬੋਲ ਬੋਲਦੇ ਰਹੇ ਹਨ। ਉਹ ਆਪ ਭਾਵੇਂ ਇਕ ਖੁੱਲ੍ਹੀ ਕਿਤਾਬ ਵਾਂਗ ਤਕਰੀਬਨ ਢਾਈ-ਤਿੰਨ ਦਹਾਕੇ ਸਾਡੇ ਸਾਰਿਆਂ ਅੱਗੇ ਖੁੱਲ੍ਹਾ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਪਰ ਫੇਰ ਵੀ ਉਹ ਬੜਾ ਕੁਝ ਅਣਕਿਹਾ ਤੇ ਭੇਦ ਭਰਿਆ ਛੱਡ ਕੇ ਤੁਰ ਗਿਆ ਸੀ। ਭਾਵੇਂ ਉਸ ਅਜੇ ਜਾਣਾ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਪਰ ਮੌਤ ਉਸ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਦੇਸ਼ ਖਿੱਚ ਲਿਆਈ ਸੀ। ਉਹ ਸਭ ਕੁਝ ਜੋ ਅਣਕਿਹਾ, ਅਣਲਿਖਿਆ ਤੇ ਵਕਤ ਦੇ ਪੰਨਿਆਂ ’ਤੇ ਅਛੋਹ ਪਿਆ ਰਿਹਾ, ਉਸ ਦੇ ਜਿਗਰੀ ਯਾਰ, ਕਲਮਕਾਰ ਤੇ ਪੱਤਰਕਾਰ ਸ਼ਮਸ਼ੇਰ ਸਿੰਘ ਸੰਧੂ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਹੀ ਵਕਤ ਦਿਆਂ ਪੰਨਿਆਂ ਤੋਂ ਫੜਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ ਹੈ, ਜਿਹੜੇ ਕਦੀ ਭੂਤਕਾਲ ਵਿੱਚ ਅਛੋਹ ਰਹਿ ਗਏ ਸਨ। ਇਸ ਪੱਖ ਤੋਂ ਪੁਸਤਕ ‘‘ਇਕ ਪਾਸ਼ ਇਹ ਵੀ’’ ਇਤਿਹਾਸਕਾਰੀ ਵੱਲ ਵਧਦਾ ਇਕ ਕਦਮ ਹੈ। ਲੰਮੇ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਭਾਰਤੀ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ‘ਸਾਹਿਤ ਦੀ ਇਤਿਹਾਸਕਾਰੀ’ ਦੀ ਰੂਪਰੇਖਾ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਚਰਚਾ ਚੱਲ ਰਹੀ ਹੈ। ਸੰਧੂ ਨੇ ਸੁੱਤੇ ਸਿੱਧ ਹੀ ਇਹ ਕਿਤਾਬ ਲਿਖ ਕੇ ਰਾਹ-ਦਸੇਰੇ ਦਾ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਹੈ ਕਿ ਟੁਕੜਿਆਂ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ, ਵਿਅਕਤੀਗਤ ਪ੍ਰਭਾਵਾਂ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਕਿਸੇ ਵੱਡ-ਸਮਰੱਥੇ ਲੇਖ ਬਾਰੇ ਇੰਜ ਲਿਖ ਕੇ ਵੀ ਸਾਹਿਤ ਦੀ ਇਤਿਹਾਸਕਾਰੀ ਲਈ ਨਿੱਗਰ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ।
ਸੱਠਵਿਆਂ ਵਿੱਚ, ਜਦੋਂ ਪਾਸ਼ ਤੇ ਸ਼ਮਸ਼ੇਰ ਜਵਾਨ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਇੰਜ ਵਾਪਰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਦੌਰ ਭਾਰਤੀ ਵੋਟਤੰਤਰ ਤੋਂ, ਖੱਬੇ ਪੱਖੀ ਪਾਰਟੀਆਂ ਦੀ ਵੰਡ ਤੋਂ, ਆਦਰਸ਼ਵਾਦ ਤੋਂ ਮੋਹ ਭੰਗ ਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਤੱਤੀ ਜਵਾਨੀ ਆਪਣੇ ਹਾਣ ਦੀਆਂ ਸੋਚਾਂ ਮੰਗਦੀ ਹੈ। ਨਕਸਲੀ ਲਹਿਰ ਉੱਠੀ ਹੋਈ ਸੀ ਤੇ ਉਧਰੋਂ ਮੋਗਾ ਗੋਲੀ ਕਾਂਡ ਵਾਪਰਦਾ ਹੈ। ਅਜਿਹੇ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਹੀ ਨਕਸਲੀ ਦੌਰ ਤੇ ਪਾਸ਼ ਵਰਗੀ ਗਰਮ ਵਿਚਾਰਧਾਰਾ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਉਠਿਆ ਕਾਵਿਕ ਦੌਰ ਉਫ਼ਾਨ ’ਤੇ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਦੌਰ ਸਮਾਂ ਪਾ ਕੇ ਬੀਤ ਵੀ ਗਿਆ, ਪਰ ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਤੇ ਪੰਜਾਬ ਸੂਬੇ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸਕ ਵਿਕਾਸ ਵਿੱਚ ਜ਼ਿਕਰਯੋਗ ਥਾਂ ਬਣ ਗਿਆ। ਅੱਜ ਅਸੀਂ ਇਸ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਸਮੱਗਰੀ ਤੇ ਇਤਿਹਾਸਕ ਸਰੋਤ ਕਿਥੋਂ ਲੱਭੀਏ।
ਹੁਣ ਅਜਿਹੇ ਸਮੇਂ ਹੀ ਪਾਸ਼ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਲਿਖੀ ਇਹ ਕਿਤਾਬ ਸਾਹਮਣੇ ਆਉਂਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਕਹਿਣ ਵਿੱਚ ਵੀ ਸੰਕੋਚ ਨਹੀਂ ਕਿ ਸ਼ਮਸ਼ੇਰ ਨੇ ਸਾਡੀਆਂ ਇਤਿਹਾਸਕ ਤੇ ਸਾਂਸਕ੍ਰਿਤਕ, ਸਮਾਜਕ ਲੋੜਾਂ ਨੂੰ ਮੁੱਖ ਰੱਖ ਕੇ ਇਹ ਕਿਤਾਬ ਨਹੀਂ ਲਿਖੀ। ਇਹ ਸਿੱਧੀ ਹੀ ਮੂਡ-ਸਕੇਪ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਕਿਤਾਬ ਹੈ। ਉਸ ਦੌਰ ਦੀਆਂ ਲੋੜਾਂ, ਵਰਜਨਾਵਾਂ, ਤ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਅਤੇ ਜਵਾਨੀ ਦੇ ਅਮੋੜ ਜਜ਼ਬਿਆਂ ਨੂੰ ਜ਼ਬਾਨ ਦੇ ਦਿੱਤੀ ਹੈ। ਉਸ ਦੇ ਲੇਖਾਂ ‘‘ਬੰਦ ਕੋਠੜੀ ਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ, ਅਸੀਂ ਬੜੀ ਵਾਰ ਲੜੇ, ਪੰਜਾਬੀ ਗੀਤਾਂ ਦੀਆਂ ਗਾਇਕਾਵਾਂ, ‘ਸਿਆੜ’ ਰਸਾਲੇ ਦਾ ਇਕ ਪੰਨਾ, ਸੰਨਾਟਾ ਛਾ ਗਿਆ ਪਾਸ਼ ਦੀ ਕਵਿਤਾ ਨਾਲ’ ਆਦਿ ਅਜਿਹੇ ਲੇਖ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾ ਬੜਾ ਕੁਝ ਹੀ ਅਜੋਕੇ ਪਾਠਕਾਂ ਅੱਗੇ ਕਿਸੇ ਤਲਿਸਮੀ ਚਾਬੀ ਵਾਂਗ ਖੋਲ੍ਹ ਕੇ ਰੱਖ ਦੇਣਾ ਹੈ।
ਇਸ ਕਿਤਾਬ ਦੀ ਕਿਸਮ ਨਿਸ਼ਚਤ ਕਰਨ ਲਈ ਅਸੀਂ ਉਪਰ ਸ਼ਬਦ ‘ਮੂਡ ਸਕੇਪ’ ਵਰਤਿਆ ਹੈ। ਸਾਹਿਤ ਦੇ ਰੂਪਾਂ ਬਾਰੇ ਤਾਂ ਬੜੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਹੋਈਆਂ ਹਨ, ਪਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਰੂਪਾਂ ਦੀ ਅੱਗੋਂ ਕੋਈ ਟਾਈਪਾਲੋਜੀ ਘੱਟ ਹੀ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਯੂਰਪੀਅਨ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਅਨੁਵਾਦ ਹੋ ਕੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਵਿੱਚ ਸਾਹਿਤ ਦੀ ਅਭਿਵਿਅਕਤੀ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਅਨੇਕ ਮਾਧਿਅਮ ਦਿਸੇ ਹਨ, ਮਸਲਨ:- ਡਾਇਰੀ, ਰਿਪੋਰਤਾਜ, ਚਿੱਠੀਆਂ, ਬਿਆਨ ਅਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਕਿਸੇ ਦੂਸਰੇ ਵੱਲੋਂ ਕਿਸੇ ਲੇਖਕ ਕਲਾਕਾਰ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਲਿਖੇ ‘ਮੂਡ ਸਕੇਪ’ ਹਨ। ਹਿੰਦੀ ਵਿੱਚ ਇਹ ਵਿਧਾ ਕਾਫੀ ਪ੍ਰਚੱਲਤ ਹੈ। ਅੱਜ-ਕੱਲ੍ਹ ਡਾ. ਵਿਸ਼ਵਨਾਥ ਤ੍ਰਿਪਾਠੀ ਇਹ ਕੰਮ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ। ਪੰਜਾਬੀ ਵਿੱਚ ਪਾਸ਼ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਆਪਣੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀ ਇਹ ਅਨੂਠੀ ਕਿਤਾਬ ਹੈ, ਜਿਹੜੀ ਮੂਡ ਸਕੇਪ ਨੂੰ ਰੂਪਮਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਰੇਖਾ ਚਿੱਤਰ ਵਿਧੀ ਜਾਂ ਆਮ ਵਾਕਫ਼ੀਅਤ ਨਾਲੋਂ ਵੱਖ ਹੈ। ਇਸ ਨੂੰ ਉਹੀ ਹੱਥ ਪਾ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਜਿਹੜਾ ਲਿਖੇ ਜਾਂ ਚਿੱਤਰੇ ਜਾ ਰਹੇ ਪਾਤਰ ਜਾਂ ਲੇਖਕ ਨਾਲ ਸਦੀਵੀ ਸਾਂਝ ਪਾਈ ਬੈਠਾ ਹੋਵੇ, ਜਾਂ ਅਤਰੰਗ ਮਿੱਤਰ ਹੋਵੇ!
ਸ਼ਮਸ਼ੇਰ ਤੇ ਪਾਸ਼ ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਰਾਹੀਂ ਜਿਵੇਂ ਕਿਸੇ ਕੁਕਨੂਸ ਵਾਂਗ ਮੁੜ ਮਰ ਕੇ ਉਸੇ ਸੁਆਹ ਵਿੱਚੋਂ ਮੁੜ ਜੀਵਤ ਹੋ ਪਏ ਹਨ।
ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਦੀ ਵੱਡੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਨਿਰਉਚੇਚ ਹੋਣ ਦੀ ਹੈ। ਕਈ ਵਾਰ ਲਿਖਿਆ ਹੈ ਕਿ ਜਦੋਂ ਵੀ ਕੋਈ ਲੇਖਕ ਪ੍ਰਵਚਨ ਸਿਰਜ ਰਿਹਾ ਹੋਵੇ, ਉਹ ਆਪ ਕਿਤਾਬ ਵਿੱਚੋਂ ਅਲੋਪ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਤੇ ਪੁਸਤਕ ਵਿਚਲੀ ਸਮੱਗਰੀ ਬੋਲਣ ਲੱਗ ਪੈਂਦੀ ਹੈ। ਸੱਤਰਵਿਆਂ ਵਿੱਚ ਇਸੇ ਹੀ ਗੱਲ ਨੂੰ ਮੁੱਖ ਰੱਖ ਕੇ ਸੰਰਚਨਾਵਾਦੀ ਕਿਹਾ ਕਰਦੇ ਸਨ ਕਿ ਪਾਠਕ ਆਪ ਆਪਣੀ ਗੱਲ ਕਹੇ, ਲੇਖਕ ਨਹੀਂ। ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਦਾ ਸਫਲ ਪ੍ਰਵਚਨ ਇਸ ਗੱਲ ਦੀ ਸ਼ਾਹਦੀ ਭਰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਸ਼ਮਸ਼ੇਰ ਏਨਾ ਨਿਰਉਚੇਚ ਹੋ ਗਿਆ ਕਿ ਸਾਰੀ ਪੁਸਤਕ ਵਿੱਚ ਪਾਸ਼ ਹੀ ਪਾਸ਼ ਹੈ। ਦੋਸਤੀ ਦੀ ਹਰ ਵਿੱਥ ਪਾਰ ਕਰਦਿਆਂ ਉਹ ਪਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਹੀ ਅਭੇਦ ਹੋ ਗਿਆ। ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਦੇ ਦੋ ਲੇਖਾਂ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਮੋਹ ਲਿਆ। ਪਹਿਲਾ ਤਾਂ ਹੈ ‘‘ਨਾ ਬਣ ਸਕੀ ਪਤਨੀ ਨਾਲ ਮੁਲਾਕਾਤ’’ ਅਤੇ ਦੂਸਰਾ ਹੈ, ‘‘ਇਕ ਵਾਰ ਹੀ ਰੋਂਦਾ ਦੇਖਿਆ ਸੀ ਪਾਸ਼ ਨੂੰ।’’ ਇਹ ਦੋਹੇਂ ਲੇਖ ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਦਾ ਹਾਸਲ ਹਨ। ਇਹ ਪੁਸਤਕ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੋਹਾਂ ਲੇਖਾਂ ਸਦਕਾ ਹੀ ਸ਼ਾਇਦ ਸਦੀਵੀ ਰਹੇਗੀ। ਲੇਖਾਂ ਨਾਲ ਜੇਕਰ ਸ਼ਮਸ਼ੇਰ ਦੇ ਸਾਹਿਤਕ ਖਾਸੇ ਦਾ ਬਰ ਮੇਚਿਆ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਇਹ ਕਹਿਣਾ ਅਤਿਕਥਨੀ ਨਹੀਂ ਹੋਵੇਗੀ ਕਿ ਸ਼ਮਸ਼ੇਰ ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਨਾਲ ਵਾਰਤਕ ਦੀ ਜਾਦੂਈ ਲਿਖਾਈ ਨੂੰ ਸਾਹਮਣੇ ਲੈ ਆਇਆ ਹੈ।
ਲੇਖਕ ਚਾਹੇ ਜਿਸ ਵੀ ਯਾਨਰ ਵਿੱਚ ਲਿਖੇ, ਉਹ ਆਪਣੀ ਲਿਖਤ ਵਿੱਚ ਇਕ ਲੁਕਵੀਂ ਲਿਖਤ ਵੀ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਲਿਖ ਰਿਹਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਪਰ ਇਕ ਸਮਰੱਥ ਲੇਖਕ ਹੀ ਅਜਿਹਾ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ ਕਿ ਜੋ ਉਸ ਦੀ ਦਿੱਸਦੀ ਲਿਖਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਉਸ ਵਿੱਚ ਵੱਡ-ਸਮਰੱਥਾ ਵਾਲੇ ਕਈ ਦ੍ਰਿਸ਼ ਜਾਂ ਇਸ਼ਾਰੇ ਛੱਡ ਜਾਵੇ, ਜੋ ਲੇਖਕ ਦੀ ਸੋਚ ਤੱਕ ਪਾਠਕ ਨੂੰ ਲੈ ਜਾ ਸਕਣ। ਅਜਿਹੀ ਕਰਤਾਰੀ ਲਿਖਤ ਘੱਟ ਹੀ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਗੋਚਰ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਸ਼ਮਸ਼ੇਰ ਨੇ ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਨੂੰ ਕਰਤਾਰੀ ਚੇਤਨਾ ਦੇ ਸਮਰੱਥ ਬਣਨ ਲਈ ਕਈ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਪ੍ਰਵਰਗ ਸਿਰਜੇ ਹਨ। ਸਿਰਜੇ ਨਹੀਂ ਕਹਿਣਾ ਚਾਹੀਦਾ, ਬਲਕਿ ਪ੍ਰਵਰਗ ਨਿਸ਼ਚਤ ਕੀਤੇ ਹਨ। ਮਸਲਨ ਭੋਲਾ ਪਾਸ਼, ਸ਼ਰਾਰਤੀ ਪਾਸ਼, ਇਕ ਵੱਡ-ਸਮਰੱਥਾ ਵਾਲਾ ਕਵੀ ਪਾਸ਼, ਰੋਂਦੂ ਪਾਸ਼, ਜੋ ਪਹਿਲਾਂ ਉਦਾਸੀ ਤੋਂ ਖਿੱਝਦਾ ਤੇ ਫੇਰ ਆਪਣੇ ਹੀ ਬੌਣੇਪਨ ’ਤੇ ਆਪ ਹੱਸਦਾ ਹੈ। ਇਕ ਹੱਸਾਸ ਤੇ ਦੁਖੀ ਪਾਸ਼, ਜੋ ਘਰ ਦੇ ਟੁੱਟ ਜਾਣ ’ਤੇ ਦੁਖੀ ਹੈ। ਇਕ ਅੱਕਿਆ ਹੋਇਆ ਪੰਜਾਬੀ ਸੰਪਾਦਕ, ਜੋ ਕੱਚਘਰੜ ਛਾਪਣ ਤੋਂ ਇਨਕਾਰੀ ਹੈ। ਗੱਲ ਕੀ, ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਨੇ ਹਰ ਉਸ ਪਾਸ਼ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰਵਾਏ ਹਨ, ਜਿਹੜੇ ਉਹ ਪਾਠਕਾਂ ਲਈ ਕਦੀ ਮੰਚ ’ਤੇ ਪ੍ਰਗਟ ਹੀ ਨਹੀਂ ਹੋਣੇ ਸਨ। ਪਾਸ਼ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਪੱਖ, ਜਿਹੜਾ ਸ਼ਮਸ਼ੇਰ ਨੇ ਫੜਿਆ ਹੈ, ਉਹ ਸੀ ਉਸ ਦਾ ਆਪਣੇ ਲਏ ਨਿਰਣਿਆਂ ਦੀ ਸਵੈ-ਪੜਚੋਲ ਦਾ। ਸਾਡੇ ਖੱਬੇ ਪੱਖੀ ਜਾਂ ਨਕਸਲੀ ਮੇਰੀ ਜਾਚੇ ਸ਼ਾਇਦ ਹੀ ਕਦੀ ਸਵੈ-ਪੜਚੋਲ ਵਿੱਚ ਪਏ ਹੋਣ, ਪਰ ਪਾਸ਼ ਆਪ ਹੀ ਕਹਿੰਦਾ ਸੀ ਕਿ ਉਹ ਕਲਟ ਨਹੀਂ ਬਣਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ। ਦੀਦਾਰ ਸੰਧੂ ਵਾਲੇ ਲੇਖ ਵਿੱਚ ਪਾਸ਼ ਮੰਨਦਾ ਹੈ ਕਿ ਸਾਰੇ ਗਵੱਈਏ ਹੀ ਘਟੀਆ ਤੇ ਚਾਲੂ ਗੀਤ ਗਾਉਣ ਵਾਲੇ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੇ। ਏਦਾਂ ਹੀ ਉਹ ਹਾਰ ਮੰਨਦਾ ਹੈ ਕਿ ਪਿੰਡ ਦੇ ਮੁੰਡੇ ਜੇ ਮੰਜੇ ਜੋੜ ਕੇ, ਸਪੀਕਰ ਲਾ ਕੇ ਤਵੇ ਨਾ ਸੁਣਨ ਤੇ ਕੀ ਕਰਨ? ਲੇਖ ‘ਜਿੱਥੇ ਕਵਿਤਾ ਖ਼ਤਮ ਹੁੰਦੀ ਹੈ’ ਇਸ ਪੱਖ ਦਾ ਉੱਤਮ ਲੇਖ ਹੈ।
ਸ਼ਮਸ਼ੇਰ ਦੀ ਯਾਦ ਸ਼ਕਤੀ ਦੀ ਦਾਦ ਦੇਣੀ ਬਣਦੀ ਹੈ ਕਿ ਉਸ ਨੇ ਲਗਪਗ ਪੈਂਤੀ, ਚਾਲੀ ਸਾਲ ਪੁਰਾਣੀਆਂ ਘਟਨਾਵਾਂ ਚੇਤਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਖੰਗਾਲ ਕੇ ਕੱਢੀਆਂ। ਪੰਜਾਬੀਆਂ ਨੇ ਮੌਖਿਕ ਸਾਹਿਤ ਹੀ ਸਿਰਜਣਾ ਨੂੰ ਵਿਅਕਤ ਕੀਤਾ। ਜਿਸ ਲੇਖ ਵਿੱਚ ਪਾਸ਼ ਨੂੰ ਛਪਾਰ ਦਾ ਮੇਲਾ ਵੇਖਦਾ ਵਿਖਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਉੱਥੇ ਇਕ ਸ਼ਰਾਬੀ ਨੰਗ-ਧੜੰਗ ਹੋ ਕੇ ਝੂਲਦਾ ਫਿਰਦੈ ‘ਕਿ ਬਈ ਅੱਜ ਤਾਂ ਮੇਲੈ! ਬਸ ਮੇਲਾ ਐ!’ ਇੰਜ ਹੀ ਹੋਟਲ ਵਾਲਾ ਮੁੰਡੂ ਪਾਸ਼ ਦੇ ਇਹ ਕਹਿਣ ਨੂੰ, ‘‘ਕਿ ਅਸੀਂ ਤਾਂ ਮਲੰਗ ਹਾਂ।’’ ਉਹ ‘ਨੰਗ’ ਸਮਝ ਲੈਂਦਾ ਹੈ ਤੇ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ‘‘ਅੱਛਾ ਵੀਰ! ਤੁਸੀਂ ਵੀ ਨੰਗ ਓ! ਆਲੂ ਹੋਰ ਬਣਾ ਲੈਂਦੇ ਹਾਂ। ਰੋਟੀਆਂ ਹੋਰ ਬਣਾ ਲੈਂਦੇ ਹਾਂ! ਮੈਂ ਵੀ ਨੰਗ! ਤੁਸੀਂ ਵੀ ਨੰਗ!’’
ਹੁਣ ਜਿਹੜੀ ਗੱਲ ਸੈਂਕੜੇ ਪੰਨਿਆਂ ਵਿੱਚ ਡਾਇਲੈਕਟਿਕਸ ਨੂੰ ਰੂਪਮਾਨ ਕਰਕੇ ਨਹੀਂ ਦੱਸੀ ਜਾਂਦੀ ਕਿ ਪਰੋਲੇਤਾਰੀ ਜਾਂ ਗਰੀਬ ਦੂਸਰੇ ਪਰੋਲੇਤਾਰੀ ਜਾਂ ਗਰੀਬ ਦੇ ਕਿਉਂ ਤਕਫੱਟ ਹੀ ਨਜ਼ਦੀਕ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਨੂੰ ਪਾਸ਼ ਦੀ ਫਿਕਰੇਬਾਜ਼ੀ ਤੇ ਸ਼ਮਸ਼ੇਰ ਦਾ ਇਹ ਲੇਖ ਦੋ ਹਰਫ਼ੀ ਸਮਝਾ ਦੇਂਦੇ ਹਨ। ਮੌਖਿਕ ਵਾਰਤਾਲਾਪ ਤੇ ਲੋਕਧਾਰਾਈ ਰੰਗ ਵਾਲੀਆਂ ਇਹ ਲਿਖਤਾਂ ਪੁਸਤਕ ਦਾ ਹਾਸਲ ਹਨ।
ਪੁਸਤਕ ਦੀ ਸਮੱਗਰੀ ਇਸ ਦੇ ਸਾਂਸਕ੍ਰਿਤਕ ਵਿਰਸੇ ਨੂੰ ਰੂਪਮਾਨ ਕਰਦੀ ਹੋਣ ਕਾਰਨ, ਲਹਿਰ ਨੂੰ ਸਪਰਪਿਤ ਹੋਣ ਕਾਰਨ, ਯਾਦਾਂ ਵਾਲੇ ਸਟਾਈਲ ਵਿੱਚ ਲਿਖਣ ਕਾਰਨ ਇਕ ਯਾਦਗਾਰੀ ਰਚਨਾ ਬਣ ਗਈ ਹੈ। ਪੁਸਤਕ ਵਿੱਚ ਚੰਦ ਤਕਨੀਕੀ ਖਾਮੀਆਂ ਵੀ ਹਨ, ਪਰ ਪੁਸਤਕ ਦਾ ਆਭਾ ਮੰਡਲ ਏਨਾ ਲਿਸ਼ਕੋਰ ਮਾਰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਨ੍ਹਾਂ ਤਕਨੀਕੀ ਕਾਮੀਆਂ ਨੂੰ ਮੈਨੂੰ ਨਜ਼ਰਅੰਦਾਜ਼ ਕਰਨਾ ਪੈ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਮੇਰੀ ਜਾਚੇ ਸਾਹਿਤਕ ਮੱਸ ਰੱਖਣ ਵਾਲੇ ਹਰ ਪੰਜਾਬੀ ਨੂੰ ਇਹ ਪੁਸਤਕ ਪੜ੍ਹਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਲੇਖਕ ਨੇ ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਰਾਹੀਂ ਆਪਣੀ ਸਮਰੱਥਾ ਦਾ ਲੋਹਾ ਮਨਵਾਇਆ ਹੈ।

ਮਨਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਕਾਂਗ

ਮੋਬਾਈਲ:94170-32348

http://punjabitribuneonline.com/2011/12/%e0%a8%b8%e0%a8%be%e0%a8%b9%e0%a8%bf%e0%a8%a4-%e0%a8%a6%e0%a9%80-%e0%a8%87%e0%a8%a4%e0%a8%bf%e0%a8%b9%e0%a8%be%e0%a8%b8%e0%a8%95%e0%a8%be%e0%a8%b0%e0%a9%80-%e0%a8%b5%e0%a9%b1%e0%a8%b2-%e0%a8%b5/